هوشنگ گلمکانی: انتقال جشنواره فجر به شیراز «اتفاقی مهم» است؛ سینمای شاعرانه ایران را مطرح می‌کند

استقبال از انتقال جشنواره به شیراز

این منتقد سینما با اشاره به سابقه تاریخی و فرهنگی شهر شیراز، انتقال جشنواره جهانی به این شهر را گامی مثبت ارزیابی کرد. وی تأکید کرد که شیراز نامی است که جهانیان آن را می‌شناسند و از دوره هخامنشیان، ساسانی و پس از آن در دوره اسلامی، همواره یک مرکز مهم فرهنگی بوده است.

انتقال جشنواره به شیراز اتفاق مهم و خوشایندی است و سال‌ها درباره آن صحبت شده بود. عنوان جشنواره جهانی فیلم شیراز جذاب و شنیدنی است.

تاریخچه پرفراز و نشیب بخش بین‌الملل فجر

گلمکانی به بررسی دوره‌های ابتدایی جشنواره فیلم فجر پرداخت و به ناهماهنگی‌ها و نبود استانداردهای جهانی در آن سال‌ها اشاره کرد:

• دوره اول (زمستان ۱۳۶۱): با وجود عنوان بین‌المللی، استانداردهای یک جشنواره جهانی رعایت نمی‌شد و در مراسم اختتامیه اعلام شد که هیچ فیلمی شایسته جایزه نیست. تنها به برگزیدگان فیلم‌های مستند و کوتاه جایزه اهدا شد.
• دوره‌های دوم تا چهارم: جشنواره کاملاً داخلی شد تا سینمای ایران بتواند روی پای خود بایستد.
• از دوره چهارم به بعد: به‌تدریج بخش خارجی بازگشت.
• از دوره هفتم: جشنواره چهره‌ای جدی‌تر پیدا کرد و برنامه‌ریزان منسجم‌تری همچون جمال امید داشت.

وی همچنین یادآور شد که در بیشتر دوره‌ها، بخش خارجی جشنواره برای تماشاگران جذابیت نداشت و تنها در چهار دوره خاص، مانند مرور آثار تارکوفسکی، سالن‌ها مملو از تماشاگر می‌شد. او استقلال جشنواره جهانی در سال ۱۳۹۴ را نیز یک تصمیم بسیار خوب دانست، چرا که در دهه فجر مردم فقط برای فیلم‌های ایرانی می‌آمدند و طبیعی بود که فیلم خارجی در آن فضا دیده نشود.

سینمای شاعرانه؛ فراتر از روایت خطی

گلمکانی با استقبال از انتخاب «سینمای شاعرانه» به عنوان محور جشنواره، ابراز امیدواری کرد که این رویکرد تنها یک شعار نباشد. او سینمای شاعرانه را اینگونه تعریف کرد: سینمای شاعرانه یعنی فراتر از روایت خطی رفتن و ایجاد فضایی که معنای پنهان در اتمسفر اثر نهفته باشد. وی سینماگرانی چون تارکوفسکی، پاراجانوف و در ایران عباس کیارستمی را نمونه‌های درخشان این جریان برشمرد.

او تاکید کرد که سینمای شاعرانه مخاطب گسترده‌ای ندارد و مخاطبش باید با شعر یا هنر نسبتی داشته باشد. همچنین، شاعرانه بودن لزوماً به معنای لطیف و رمانتیک بودن نیست و گاهی می‌تواند از دل خشونت، زمختی یا حتی طنز بیرون بیاید.

شاعرانگی ذاتی، نه انتخابی آگاهانه

گلمکانی با اشاره به فرهنگ ایرانی که شعر در رگ و ریشه زبان آن جاری است، بیان کرد که شاعرانگی ناخواسته وارد کار هنرمند ایرانی می‌شود و همیشه حاصل یک تصمیم آگاهانه نیست. وی همچنین اشاره کرد که سال‌هاست جشنواره‌های جهانی بیشتر به دنبال مسائل سیاسی و اجتماعی نظیر مهاجرت، بحران‌ها و تبعیض‌ها هستند و فیلم‌های شاعرانه کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

او در پایان، انتخاب نوری بیلگه جیلان را به عنوان یک فیلمساز کاملاً شاعرانه، نشانه خوبی برای رویکرد جدید جشنواره شیراز دانست و نمونه‌های روشن سینمای شاعرانه را این افراد معرفی کرد: کیارستمی، فلینی، آنتونیونی، اوزو و نوری بیلگه جیلان.