خبر کامل
ناگفته‌های مهرشاد کارخانی از ساخت مستند «جستجو در تنگنا» درباره امیر نادری در دوران کرونا
انگیزه‌ای قوی در دل بحران کرونا
مهرشاد کارخانی، کارگردان مستند «جستجو در تنگنا» که درباره امیر نادری، فیلمساز برجسته ایرانی، ساخته شده و اکنون به صورت آنلاین در پلتفرم هاشور در حال پخش است، درباره چگونگی شکل‌گیری این ایده سخن گفت. او اشاره کرد که آشنایی‌اش با امیر نادری به دوران نوجوانی و اوایل جوانی‌اش در دهه شصت بازمی‌گردد؛ زمانی که در لابراتوار چاپ عکس فعالیت می‌کرد.
کارخانی، نادری را فردی پرانرژی و سخت‌کوش توصیف می‌کند که لحظه‌ای را در زندگی از دست نمی‌داد و همین ویژگی‌های شخصیتی او و اشتیاق غریزی‌اش به سینما، انگیزه‌ای دائمی برای ساخت اثری درباره او در ذهن کارخانی ایجاد کرده بود. با این حال، زمان اجرای این ایده تا وقوع اپیدمی کرونا مشخص نبود.
دوره چند ماهه انزوا و افسردگی ناشی از فاجعه کرونا و از دست دادن برادر کوچک، نقطه‌عطفی شد تا کارخانی دوباره به تماشای فیلم‌های امیر نادری و سینمای خیابانی ایران روی بیاورد. این جرقه، او را بر آن داشت تا کار ساخت مستند را آغاز کند. او در این باره به یاد می‌آورد که امیر نادری همیشه می‌گفت:
«زرنگ کسی‌ست که در شرایط سخت بتواند فیلمش را بسازد چون هرکسی در شرایط آسان و با پول زیاد و رفاه کامل می‌تواند فیلم بسازد و اتفاقا آن فیلم‌ها چیزی از توش در نمیاد.»
پس از این تصمیم، کارخانی با تیمی کوچک، شامل یک فیلمبردار جوان و با انگیزه به نام امیر بنی‌اسدی، فیلمبرداری را در دل سختی‌های دوران کرونا آغاز کرد. پس از فیلمبرداری، مونتاژ و صداگذاری فیلم زمان زیادی برد. کارخانی در جستجوی یک فرمول تازه در ساختار بود که با همکاری مهیار یاوران، این فرایند نزدیک به چهار سال به طول انجامید و مستند «جستجو در تنگنا» حاصل آن شد.
تأثیر «سینمای خیابانی» و سبک عکس‌نوشته
کارخانی اذعان دارد که علاقه‌اش به سبک سینمای خیابانی، که از نوجوانی دنبال می‌کرده، بعدتر تبدیل به سبک مورد علاقه‌اش در فیلمسازی شد و در فیلم‌های داستانی‌اش نیز حضور شخصیت‌های خیابانی و ضدقهرمان‌های گرفتار در شرایط اجتماعی جدید پررنگ است.
فعالیت‌های کارخانی در زمینه عکاسی، که وجه اشتراک او با امیر نادری است، بُعد مهمی در این مستند ایفا می‌کند. او تأکید می‌کند که در فیلمبرداری «جستجو در تنگنا»، هیچ پلانی از نظر کمپوزیسیون عکاسی، کادربندی و میزانسن بدون فکر نبوده است. این وسواس از سخن نادری نشأت می‌گیرد که می‌گفت: «وقتی کار هنری انجام می‌دهیم، باید تمام دقت و فکر روی یک کار باشد و نتیجه آن کار یک عکس خوب یا یک فیلم خوب می‌شود.»
ویژگی بارز این مستند، ساختار «روایت با عکس» یا «عکس‌نوشته» است. برخلاف مستندهای بیوگرافی یا پرتره سنتی، این اثر تلاش می‌کند تا:
- روی دیگری از امیر نادری را به بیننده نشان دهد که پیش از این کمتر به آن پرداخته شده است.
- بدون استفاده مستقیم از نادری به عنوان سوژه یا مصاحبه‌شونده، روح او را در تصاویر ثبت‌شده، به‌ویژه تصاویر دوران کرونا، منعکس کند.
- از تنگنای شخصی امیر نادری، به تنگنای بزرگتر شهر در بهت و خفقان کرونا وارد شود.
نوستالژی و اهمیت گذشته
کارگردان درباره بُعد نوستالژیک اثر توضیح می‌دهد که گذشته برای او ارزشمند و تأثیرگذار است و بدون آن نمی‌توان به آینده نگاه کرد. این گذشته شامل خاطرات سینماهای قدیمی است که دیگر وجود ندارند یا متروکه شده‌اند و دوره پرشکوه سینما را تداعی می‌کنند.
برای ایجاد این حس نوستالژیک در مستند، از تصاویر هنرمندان برجسته دهه‌های چهل و پنجاه و همچنین صداها و آوازهای دل‌انگیز خوانندگانی استفاده شده است که اگرچه بسیاری از آن‌ها مهاجرت کرده‌اند، اما آثارشان همچنان تأثیرگذار و ماندگار است. او معتقد است که در گذشته، موسیقی ایران از نظر ترانه‌سرایی و آهنگسازی بسیار قوی‌تر از سینما بوده است.
اهمیت زیبایی‌شناسی در نگاه تماشاگر
کارخانی در بخش دیگری از صحبت‌هایش بر اهمیت زیبایی‌شناسی، نور و رنگ در فیلمسازی تأکید کرد و گفت: «تماشاگر در وهله اول روی پرده سینما با عکس مواجه می‌شود؛ نه با دیالوگ، نه با فیلمنامه و نه با قصه.»
او اشاره کرد که برای اصلاح رنگ و نور این مستند، ساعت‌ها و روزهای زیادی با نوید منصور قناعی و بهار قدمی کار کرده‌اند، اما متأسفانه کیفیت بد پخش در اکثر سالن‌های سینما باعث می‌شود زحمات واقعی تیم دیده نشود.
انتقاد از بزرگداشت پس از مرگ
کارگردان در پایان، سنت رایج در ایران مبنی بر برگزاری یادبودها و بزرگداشت‌ها پس از مرگ هنرمندان را حرکتی غلط دانست و تأکید کرد که هرگز در چنین مراسم‌هایی شرکت نکرده و نخواهد کرد. او باور دارد هنرمندان نسل بعد باید در زمان حیات هنرمندانی که بر کار آن‌ها تأثیر گذاشته‌اند، با ساخت مستند، برپایی نمایشگاه یا خلق یک اثر هنری، ادای دین کنند و ارزش آن‌ها را مورد تقدیر قرار دهند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
