جزئیات سهمیه اعتباری بنزین رانندگان پلتفرم‌های اینترنتی؛ از جبران ۲۰۰۰ تومانی تا انتقاد رانت

ابلاغ رسمی مصوبه سه‌نرخی شدن بنزین

دولت جمهوری اسلامی ایران اخیراً مصوبه‌ای را برای سه‌نرخی کردن بنزین ابلاغ کرده است. این مصوبه که در جلسه ۱۴ آبان‌ماه ۱۴۰۴ هیأت وزیران به تصویب رسیده بود، در تاریخ ۲ آذر ۱۴۰۴ به دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط از جمله وزارتخانه‌های نفت، کشور، اقتصاد و اطلاعات ابلاغ شد.

هدف اصلی از اجرای این طرح، استفاده حداکثری از کارت سوخت شخصی و کنترل مصرف جهت جلوگیری از افزایش واردات بنزین اعلام شده است. بر این اساس، نرخ سوم بنزین معادل ۵ هزار تومان به ازای هر لیتر برای مصرف مازاد تعیین شده است.

سهمیه‌های پیشین برای خودروهای عادی همچنان برقرار است:

• ۶۰ لیتر بنزین یارانه‌ای با نرخ ۱۵۰۰ تومان
• ۱۰۰ لیتر بنزین نیمه‌آزاد با نرخ ۳۰۰۰ تومان

تخصیص سهمیه اعتباری به ناوگان حمل‌ونقل اینترنتی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مصوبه، بند ۶ آن است که امکان تخصیص سهمیه بنزین به رانندگان فعال در سکوهای جابه‌جایی مسافر، نظیر اسنپ و تپسی را فراهم آورده است. بر اساس این بند، وزارت کشور موظف است با همکاری وزارتخانه‌های اطلاعات، نفت و سازمان برنامه و بودجه، ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ، سامانه‌ای را برای شناسایی و احراز هویت این رانندگان طراحی و راه‌اندازی کند.

سازوکار جبران مابه‌التفاوت قیمت سوخت

سازوکار پرداخت یارانه به این شکل خواهد بود که اعتبار ریالی به مالکان خودروهای فعال اعطا می‌شود. این اعتبار ریالی، مابه‌التفاوت قیمت بنزین یارانه‌ای نرخ دوم (۳۰۰۰ تومان) و نرخ آزاد (۵۰۰۰ تومان)، یعنی ۲ هزار تومان به ازای هر لیتر، را برای رانندگان جبران خواهد کرد.

این اعتبار تنها در جایگاه‌های سوخت قابل استفاده بوده و خبری از واریز نقدی به حساب رانندگان نیست. این روش به منظور کاهش امکان سوء‌استفاده یا فروش سهمیه اتخاذ شده است. شرط اصلی بهره‌مندی، فعالیت واقعی و مستمر راننده در پلتفرم است.

گروه‌های مشمول و زمان اجرای طرح

گروه‌های مشمول دریافت این یارانه شامل رانندگان فعال اسنپ و تپسی، رانندگان سایر پلتفرم‌های رسمی حمل‌ونقل اینترنتی و مالکان خودروهای شخصی فعال در ناوگان آنلاین شهری هستند.

راه‌اندازی سامانه شناسایی رانندگان که نقشی کلیدی در ثبت فعالیت واقعی و مدیریت سهمیه دارد، ظرف سه ماه آینده توسط وزارت کشور با همکاری وزارت نفت، وزارت ارتباطات و سازمان برنامه و بودجه انجام خواهد شد. جزئیات دقیق، سقف سهمیه، معیار احراز و نحوه نظارت بر مصرف به کارگروه دولت واگذار شده است.

تحلیل کارشناسان و انتقادات فعالان بازار

اگرچه مبلغ دقیق یارانه هنوز اعلام نشده است، اما محاسبات برخی کارشناسان نشان می‌دهد اعتبار ماهانه برای رانندگان پرتلاش ممکن است بین ۲ تا ۵ میلیون تومان باشد. کارشناسان معتقدند که این یارانه در کوتاه‌مدت می‌تواند مانع از جهش شدید کرایه‌ها شود، هرچند در صورت افزایش تورم عمومی، احتمال افزایش تدریجی تعرفه‌ها وجود دارد.

این طرح، اولین گام رسمی دولت برای حمایت از رانندگان آنلاین است و تفاوت آن با سهمیه تاکسی‌های رسمی در سازوکار نظارتی و اعتباری بودن آن است.

به گفته منتقدان، اختصاص اعتبار یا سهمیه ویژه به رانندگان پلتفرم‌های خصوصی نوعی رانت دولتی است که می‌تواند رقابت سالم در بازار حمل‌ونقل اینترنتی را مختل کند و مداخله دولت در یک بازار خصوصی را تثبیت نماید.

در همین راستا، نیما نامداری، مدیرعامل یکی از پلتفرم‌های آنلاین خدمات خودرو، این تصمیم را مصداق مداخله نادرست دولت در بازار و توزیع رانت دانست و هشدار داد:

«بند ۶ مصوبه بنزینی دولت راه را برای تخصیص سهمیه بنزین به رانندگان اسنپ و تپسی باز کرده است. به نظر من این تصمیم از هر جهت غلط است. همان‌قدر که کنترل قیمت این پلتفرم‌ها توسط دولت اشتباه است، دادن چنین رانت‌هایی هم اشتباه است.»

دولت تأکید کرده که سهمیه‌های ارزان برای اکثریت مردم بدون تغییر باقی خواهد ماند و درآمد حاصل از نرخ سوم بنزین به معیشت مردم بازگردانده می‌شود. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که پیامدهای اقتصادی و رقابتی اختصاص سهمیه ویژه به رانندگان پلتفرم‌های اینترنتی، نیازمند نظارت و شفافیت دقیق در سازوکار تخصیص، سقف و احراز مصرف است تا اثر واقعی و مطلوب بر هزینه رانندگان و کرایه‌ها داشته باشد.