سد زیردان و کلید توسعه کشاورزی پیرسهراب؛ چالش تخصیص حقابه ۲۰۷ میلیون مترمکعبی

نقش سد زیردان و لزوم انتقال آب

انتقال آب سد زیردان از طریق خطوط لوله به اراضی پایین‌دست، کشاورزی منطقه را از حالت سنتی به سمت کشاورزی تجاری و صنعتی سوق می‌دهد. این اقدام زمینه گسترش باغات و توسعه گلخانه‌ها را فراهم می‌آورد. با تأمین آب مطمئن، اراضی مستعد پیرسهراب قابلیت توسعه چند هزار هکتاری برای کشت محصولاتی نظیر موز، انبه، مرکبات و محصولات خارج از فصل را خواهند داشت.

• تغییر الگوی کشت و ارتقای بهره‌وری آب از عوامل مهم افزایش تولید است.
• وجود بندر چابهار فرصت ارزشمندی برای صادرات محصولات کشاورزی پیرسهراب ایجاد کرده است.
• تکمیل زیرساخت‌های آبرسانی در تثبیت جمعیت، بهبود معیشت و جلوگیری از مهاجرت روستاییان نقش حیاتی دارد.

چالش‌های تخصیص حقابه کشاورزی

مدیر جهاد کشاورزی چابهار، عدم تخصیص حقابه کافی از سد زیردان را یکی از بزرگترین چالش‌های فراروی کشاورزی در چابهار، دشتیاری و بخش تلنگ قصرقند عنوان کرد.

از مجموع ۲۰۷ میلیون مترمکعب آب سد زیردان، تنها ۱۰ میلیون مترمکعب در طول سال برای کشاورزی در نظر گرفته شده که این میزان برای مجتمع گلخانه‌ای دشت سناچو اختصاص یافته و تاکنون نیز گلخانه‌ای ایجاد نشده است.

فرامرز مبارکی تأکید کرد که در صورت افزایش حقابه کشاورزی، امکان توسعه کشت میوه‌های گرمسیری به‌ویژه موز از ۲۳۰۰ هکتار به ۵۰۰۰ هکتار در یک برنامه سه ساله وجود دارد. همچنین، اجرای شبکه انتقال آب از سد زیردان تا اراضی کشاورزی بخش‌های پیرسهراب و پلان، یک ضرورت مهم برای توسعه است.

از ۴۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی پایین دست سد زیردان، تنها ۱۰ میلیون مترمکعب به بخش کشاورزی اختصاص یافته که به دلیل رهاسازی در بستر رودخانه، عملاً ۵ تا ۶ میلیون مترمکعب آن به دست کشاورزان می‌رسد.

موانع علمی و اقتصادی پیش روی کشاورزان

مدیر جهاد کشاورزی چابهار به نبود مرکز تحقیقات میوه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری در سواحل مکران و نیاز به اصلاح ارقام میوه‌هایی چون موز، انبه، چیکو، پاپایا و آناناس اشاره کرد. سایر چالش‌ها شامل موارد زیر است:

• عدم وجود مرکز تحقیقات: فقدان مرکز تحقیقات میوه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری برای اصلاح ارقام.
• نیاز به نهال کشت بافت: ضرورت راه‌اندازی مراکز تولید نهال کشت بافت انواع میوه‌ها.
• مشکلات مالی کشاورزان: عدم پرداخت تسهیلات کم‌بهره و افزایش قیمت نهاده‌ها (کودهای ریزمغذی) که منجر به افزایش قیمت تمام‌شده و کاهش تولید می‌شود.

در حال حاضر، محصولات سبزی و صیفی خارج از فصل چابهار نقش مهمی در تنظیم قیمت‌ها در زمستان دارند و با افزایش حقابه، امکان توسعه کشت این محصولات از ۳۲۰۰ هکتار به ۷۰۰۰ هکتار در برنامه پنج ساله وجود دارد.

پیرسهراب؛ قلب تپنده کشاورزی مکران

بخشدار پیرسهراب، انور یزدان‌پناه، این منطقه را به دلیل قرار گرفتن در نوار ساحلی و برخورداری از خاک حاصلخیز، یکی از گسترده‌ترین مناطق کشت محصولات گرمسیری، نیمه‌گرمسیری و استوایی در سیستان و بلوچستان دانست.

بیشترین سطح زیرکشت پیرسهراب به محصولات انبه، موز، مرکبات، کنار، لیموترش و محصولات خارج از فصل اختصاص دارد که ظرفیت ورود به بازارهای صادراتی را دارند. کیفیت تولیدات این منطقه در مقایسه با بسیاری از مناطق جنوبی کشور کم‌نظیر است.

وی تأکید کرد که آینده کشاورزی پیرسهراب به تکمیل طرح انتقال آب سد زیردان وابسته است و مهمترین مطالبه کشاورزان، اجرای خط انتقال آب به اراضی پایین‌دست محسوب می‌شود. در صورت تحقق این امر، چند هزار هکتار از اراضی مستعد منطقه قابلیت توسعه کشت آبی، گلخانه‌ای و باغی را پیدا می‌کنند.

فرصت طلایی صنایع تبدیلی و جلوگیری از خام‌فروشی

خام‌فروشی محصولات یکی از چالش‌های جدی کشاورزی جنوب استان است. ایجاد صنایع تبدیلی می‌تواند ارزش افزوده محصولات این بخش را چند برابر کند.

• واحدهای فرآوری: آبمیوه‌گیری، عصاره‌گیری، خشک‌کردن و بسته‌بندی میوه، تولید رب گوجه فرنگی، فرآوری انبه و موز.
• کارگاه‌های کوچک: ایجاد کارگاه‌های ترشی‌سازی و مرباسازی برای جلوگیری از هدررفت محصول.

موقعیت جغرافیایی پیرسهراب و دسترسی به بندر اقیانوسی چابهار، این بخش را به یکی از بهترین مناطق برای تبدیل محصولات کشاورزی به کالاهای صادرات‌محور تبدیل کرده است. بخشدار پیرسهراب تأکید کرد که با فراهم شدن زیرساخت‌های آبرسانی و ارائه تسهیلات حمایتی، پیرسهراب در مدت کوتاهی به یکی از مهم‌ترین محورهای تولید و اشتغال در مکران تبدیل خواهد شد.

جمع‌بندی: راهبرد توسعه پایدار

تأمین پایدار آب از سد زیردان و انتقال آن از طریق لوله به اراضی پایین‌دست، مهم‌ترین راهکار برای جهش تولید و توسعه کشاورزی در بخش پیرسهراب است. مدیران و کارشناسان معتقدند که با تکمیل این زیرساخت‌ها و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین آبیاری، کشاورزی سنتی منطقه به کشاورزی مدرن، تجاری و مبتنی بر فناوری تبدیل خواهد شد.

توجه ویژه وزارت نیرو برای تأمین منابع آب و وزارت جهاد کشاورزی برای حمایت از کشت‌های نوین و هدایت سرمایه‌گذاران، عوامل کلیدی تحقق این تحول هستند. پیاده‌سازی این طرح نه تنها تولید و اشتغال را متحول می‌کند، بلکه اقتصاد محلی را تقویت و مهاجرت روستاییان را کاهش خواهد داد و پیرسهراب را به قطب پایدار کشاورزی جنوب سیستان و بلوچستان تبدیل خواهد کرد.