محدودیت عجیب ChatGPT: چرا دستیار هوشمند زمان کنونی را نمی‌داند؟

با وجود پیشرفت‌های خیره‌کننده در حوزه هوش مصنوعی و تبدیل شدن چت‌جی‌پی‌تی به یک دستیار هوشمند همه‌کاره، این مدل بزرگ زبانی (LLM) همچنان با یک محدودیت اساسی دست و پنجه نرم می‌کند: ناتوانی در تشخیص دقیق و لحظه‌ای زمان و تاریخ کنونی. این مسئله که سال‌ها پس از عرضه این مدل‌ها پابرجاست، نشان‌دهنده چالش‌های مهم در به‌روزرسانی اطلاعاتی و دسترسی به داده‌های لحظه‌ای در سیستم‌های هوش مصنوعی است.

ریشه مشکل: چرا مدل‌های زبان بزرگ زمان را نمی‌دانند؟

مدل‌های هوش مصنوعی مولد مانند ChatGPT، Gemini و Claude، با هدف پیش‌بینی پاسخ‌ها بر اساس داده‌های آموزشی ثابت ساخته شده‌اند. این سیستم‌ها پاسخی را پیش‌بینی می‌کنند که بیشترین احتمال را دارد، اما این داده‌های آموزشی شامل به‌روزرسانی‌های مداوم و لحظه‌ای در مورد زمان نمی‌شود، مگر اینکه مدل به‌طور خاص برای کسب این اطلاعات به اینترنت متصل شده یا جست‌وجو کند.

ایروانت کولباشیان، کارشناس رباتیک هوش مصنوعی، در توضیح این پدیده می‌گوید: «یک مدل زبانی در فضای خود از زبان و کلمات کار می‌کند. این مدل تنها به چیزهایی اشاره دارد که وارد این فضا شده‌اند.»

این وضعیت شبیه فردی است که در جزیره‌ای دورافتاده با مجموعه‌ای عظیم از کتاب‌ها زندگی می‌کند، اما ساعتی برای تشخیص زمان ندارد. در نتیجه، چت‌جی‌پی‌تی گاهی اوقات صراحتاً اعلام می‌کند که به ساعت دستگاه یا مکان شما دسترسی ندارد و تنها تاریخ سیستم خود را بیان می‌کند؛ برای مثال، در یک مورد تاریخ ۲۰۲۵-۱۱-۲۰ را ذکر کرده بود. این ناتوانی، موضوعی رایج در انجمن‌های کاربری و پلتفرم‌هایی مانند ردیت است.

راهکارها و چالش‌های دسترسی به اطلاعات لحظه‌ای

این سؤال مطرح می‌شود که آیا شرکت‌هایی مانند OpenAI نمی‌توانند به سادگی دسترسی چت‌جی‌پی‌تی را به یک ساعت سیستمی فراهم کنند؟ پاسخ کوتاه این است که بله، این قابلیت وجود دارد. پاسکواله مینروینی، محقق پردازش زبان طبیعی، اشاره می‌کند که اگر به مدل دسترسی به یک ساعت داده شود، می‌تواند زمان را تشخیص دهد. برای مثال، در نسخه‌ای از چت‌جی‌پی‌تی که قابلیت «Search» آن فعال بود، زمان دقیق یک شهر اروپایی به درستی نمایش داده شد.

سخنگوی OpenAI تأیید کرد: «مدل‌های قدرت‌بخش ChatGPT به زمان فعلی دسترسی داخلی ندارند، بنابراین برای حقایق به‌روز، ChatGPT گاهی نیاز به فراخوانی قابلیت جست‌وجو برای دستیابی به جدیدترین اطلاعات دارد.»

محدودیت‌های پنجره زمینه (Context Window)

با این حال، دسترسی مدل‌های بزرگ زبانی به زمان نیز دارای محدودیت‌های فنی مهمی است. فضای پنجره زمینه یا همان بخشی از اطلاعاتی که چت‌بات در هر لحظه «به‌خاطر می‌سپارد»، محدود است. هر بار که چت‌جی‌پی‌تی به یک ساعت سیستمی مراجعه می‌کند، یک قطعه اطلاعات به این پنجره اضافه می‌شود.

کولباشیان توضیح می‌دهد که این فرآیند مانند افزودن یک ساعت متوقف‌شده به میز کار در هر ثانیه است؛ در نهایت، اطلاعات قدیمی‌تر کنار گذاشته می‌شوند. به‌روزرسانی مداوم زمان می‌تواند به یک «شلوغی» اطلاعاتی تبدیل شود و باعث سردرگمی سیستم هوش مصنوعی شود. در مقابل، افزودن اطلاعاتی مانند تاریخ به «درخواست سیستمی» در ابتدای چت نسبتاً آسان‌تر است.

نکات کور زمانی و بهبودهای آتی

کاربران می‌توانند با درخواست مستقیم از چت‌بات برای جست‌وجوی زمان، این مشکل را حل کنند. برخی چت‌بات‌ها مانند گوگل جمنای نیز به‌طور خودکار زمان را جست‌وجو می‌کنند. با این حال، فرستادن مدل‌های هوش مصنوعی برای جست‌وجو در وب یا دسترسی به داده‌های شخصی، خطراتی مانند تزریق دستورات مخرب را در پی دارد.

علاوه بر این، مینروینی به سایر نقاط کور زمانی چت‌جی‌پی‌تی اشاره می‌کند؛ از جمله ناتوانی مدل‌ها در خواندن موقعیت عقربه‌های ساعت‌های آنالوگ و کار با تقویم‌ها.

شرکت OpenAI اعلام کرده است که «در حال بهبود مداوم نحوه تشخیص زمان و انجام این کار به‌طور یکپارچه است» تا این محدودیت مهم در آینده برطرف شود.