طرح توزیع شیر در مدارس شکست خورد؛ سلامت دانش‌آموزان قربانی تورم و کمبود بودجه

وعده شیر مدارس باز هم به حاشیه رفت؛ سلامت دانش‌آموزان قربانی تورم

وعده دیرینه اجرای طرح تغذیه سالم با توزیع روزانه شیر در مدارس کشور، بار دیگر به محاق فراموشی رفت. این طرح که قرار بود در جهت کاهش سوءتغذیه دانش‌آموزان اجرا شود، به دلایل مختلفی از جمله افزایش سرسام‌آور قیمت لبنیات و کمبود بودجه، مسکوت مانده است. در شرایطی که تورم مواد غذایی به چالشی جدی برای تأمین تغذیه سالم خانواده‌ها تبدیل شده، مسئولان همچنان در اجرای طرح تغذیه رایگان در مدارس کم‌برخوردار تعلل می‌کنند؛ تعللی که سلامت و آینده تحصیلی میلیون‌ها دانش‌آموز را تحت‌الشعاع قرار داده است.

چرا طرح شیر مدارس اجرا نشد؟

مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، علت اصلی اجرایی نشدن این برنامه در تمامی مدارس کشور را ذکر واژه «کم برخوردار» در ردیف بودجه دانسته است. با وجود این قید، وزارت آموزش و پرورش موظف است تنها در مناطقی که وضعیت تغذیه دانش‌آموزان به لحاظ فقر مناسب نیست، طرح را اجرا کند. با این حال، حتی در این مناطق نیز توزیع شیر روزانه دانش‌آموزان به دلایلی چون افزایش قیمت لبنیات و بدعهدی تامین‌کنندگان عملی نشده است.

اهمیت حیاتی طرح در شرایط تورمی

فاطمه خسروی، فعال مدنی، در این باره می‌گوید: طرح شیر مدارس یکی از قدیمی‌ترین برنامه‌های حمایتی حوزه آموزش و سلامت کودکان است. دهه‌ها پیش اجرای چنین طرحی ساده‌تر به نظر می‌رسید، اما امروز در شرایطی که لبنیات به یکی از گران‌ترین گروه‌های غذایی تبدیل شده و مصرف آن در خانوارهای کم‌درآمد به پایین‌ترین حد رسیده، اهمیت توزیع شیر در مدارس بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

مدیران مدارس در شهرهای مختلف می‌گویند: «بخشنامه آمده، اما بودجه نیست. حتی زمان‌بندی هم اعلام نشده. هنوز نمی‌دانیم خرید شیر بر عهده مدرسه است یا اداره کل.» به این ترتیب در بسیاری از استان‌ها نه‌تنها یک بسته شیر توزیع نشد، بلکه حتی جلسات هماهنگی نیز برای آن تشکیل نشده است.

معلمان مدارس دولتی در مناطق محروم گزارش می‌دهند که بسیاری از دانش‌آموزان با شکم خالی به مدرسه می‌آیند. برخی از آنها حتی صبحانه‌ای دریافت نمی‌کنند و گاهی تنها یک بیسکوئیت ساده در کیف دارند. این فعال مدنی تاکید می‌کند که سلامت دانش‌آموزان به نوعی قربانی تورمی شده که مردم را از تامین ابتدایی‌ترین نیازهایشان باز داشته است.

پیامدهای فقر تغذیه‌ای بر عملکرد تحصیلی

مطالعات جهانی نشان می‌دهد که فقر تغذیه‌ای به افت یادگیری، حواس‌پرتی، کاهش مشارکت در کلاس و حتی کاهش انگیزه برای ادامه تحصیل منجر می‌شود. حذف طرح‌های غذایی مدرسه‌ای، معمولا اثرات نامحسوس اما عمیقی بر عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان دارد.

اهداف دولت؛ چشم‌اندازی که با کمبود بودجه محو شد

طرح تغذیه سالم در مدارس، بخشی از سندهای بالادستی حوزه سلامت و آموزش محسوب می‌شود. دولت سه هدف اصلی را برای اجرای این برنامه عنوان کرده بود:

• کاهش سوءتغذیه و فقر غذایی در میان دانش‌آموزان کم‌برخوردار.
• تقویت تمرکز، افزایش توان یادگیری و ارتقای بهره‌وری آموزشی.
• افزایش مصرف لبنیات در جامعه و حمایت از تولید داخلی.

با این حال، هیچ‌کدام از این اهداف محقق نشدند. حتی بخش حمایتی طرح که قرار بود در مناطق محروم با شدت بیشتری اجرا شود نیز به دلیل نبود بودجه عملی نشد.

فشار تورم لبنیات و حذف از سفره‌ها

مسعود مبینی، کارشناس اقتصادی، در این باره می‌گوید: در سال‌های اخیر تورم لبنیات به‌طور مداوم از متوسط تورم غذایی بالاتر بوده است. این بدان معناست که شیر و ماست و پنیر، بیش از سایر خوراکی‌ها از سفره مردم حذف شده‌اند. دولت برای اجرای طرح شیر مدارس باید رقم بسیار بالایی را برای خرید تضمینی اختصاص می‌داد، اما منابع عمومی تحت فشار است و هزینه‌هایی مثل این از لیست اولویت‌ها حذف شده‌اند.

وقتی امروز شیری که باید به دانش‌آموز برسد حذف می‌شود، در واقع هزینه‌های درمانی و ضعف نیروی انسانی در سال‌های آینده چند برابر خواهد شد. نگاه دولت‌ها به چنین طرح‌هایی، کوتاه‌مدت و کاملاً بودجه‌محور است، در حالی که تغذیه کودکان یک سرمایه‌گذاری بلندمدت محسوب می‌شود.

این کارشناس اقتصادی همچنین به ابهام در نحوه تأمین بودجه اشاره کرد؛ در حالی که پیشنهادهایی از محل یارانه‌ها، بودجه آموزش و پرورش یا اعتبارات سلامت مطرح شده، هیچ‌یک به مرحله تخصیص نرسیده و همین تعلل باعث شده تا مدارس بدون دستور اجرایی باقی بمانند.

طرحی که همچنان روی کاغذ ماند

کارشناسان معتقدند که هزینه نکردن برای کودکان، در واقع به معنای هزینه‌سازی برای آینده است. در شرایطی که فقر غذایی و حذف لبنیات از سفره خانواده‌ها رو به افزایش است، اجرای طرح شیر مدارس بیش از هر زمان دیگری ضروری است. اما به نظر می‌رسد تا زمانی که نگاه تصمیم‌گیران به حوزه سلامت کودک تغییر نکند، این طرح همچنان روی کاغذ خواهد ماند.