تحلیل سینمای ایران و ترکیه از نگاه اساتید دانشگاه استانبول در نشست شیراز

هم‌اندیشی اساتید سینمای ترکیه و ایران در شیراز

نشست مشترک سینماگران و اساتید دانشگاهی ترکیه و ایران در شیراز با محوریت بررسی مشترکات فرهنگی و روندهای سینمایی دو کشور برگزار شد. در این نشست، پروفسور جیهان کان‌دمیر، کارگردان سینمای ترکیه و پروفسور عارف جان گون‌گور، استاد دانشگاه استانبول، به تحلیل سینمای ایران و ترکیه، چالش‌های فیلم‌سازان مستقل و نقش جشنواره‌ها پرداختند.

نگاه مینیمالیستی سینمای ترکیه و تأثیرپذیری از ایران

پروفسور جیهان کان‌دمیر، کارگردان ترکیه‌ای، ضمن ابراز خرسندی از اولین سفر خود به ایران و شیراز، به نزدیکی سینمای دو کشور اشاره کرد. وی تأکید کرد که آثارش تحت تأثیر سینمای ایران شکل گرفته و فرهنگ ایرانی بر او اثرگذار بوده است. او سینمای ترکیه را به طور طبیعی در حال حرکت به سمت مینیمالیسم دانست که این رویکرد به سمت طبیعت‌گرایی، واقع‌بینی و ساختارگرایی هدایت می‌شود.

اشتراکات فرهنگی و شیوه زندگی در دو کشور ایران و ترکیه باعث شده است تا با نگاهی واقع‌گرایانه از پشت دوربین به جهان مقابل آن بنگریم.

کان‌دمیر در بخش دیگری از سخنان خود، به تأثیر نظام سرمایه‌داری بر جشنواره‌های جهانی اشاره کرد و گفت: این شرایط سینمای مینیمالیستی را به سمت خلاقیت بیشتر سوق می‌دهد. وی همچنین توصیه‌ای به دانشجویان سینما داشت:

• به‌جای اتکای صرف به چهره‌های مطرح سینما، روایت‌محوری و خلاقیت شخصی خود را برگزینند.
• فیلم‌سازانی که بودجه کافی ندارند، ناچارند به سمت تولید آثار جشنواره‌ای بروند.
• هر فیلم‌ساز باید زبان سینمایی خودش را کشف کند و سینما نباید به دنبال تقلید صرف باشد.

سینمای ایران؛ خلاق، مستقل و الهام‌بخش

پروفسور عارف جان گون‌گور، استاد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه استانبول، در این نشست به نزدیکی جغرافیایی و فرهنگی ترکیه و ایران پرداخت. وی نقش پررنگ شعر در فرهنگ فارسی و بازتاب آن در سینما را مورد توجه قرار داد و گفت که در ایران، سینما و ادبیات پیوند عمیقی دارند.

گون‌گور با اشاره به تاریخچه سینمای ایران اظهار داشت:

• سینمای ایران تلاش می‌کند روی پای خود بایستد و از دهه ۱۹۸۰ به زبانی مستقل دست یافت.
• غرب، زبان سینمای ایران و اسلام را به رسمیت شناخته است.
• پس از انقلاب، سینمای ایران با حمایت دولت شکوفا شد و عباس کیارستمی آغازگر این جریان بود.
• از دهه ۱۹۹۰، سینمای ایران جهانی شد و فیلم‌هایی مانند «خانه دوست کجاست» و «زیر درختان زیتون» مورد ستایش جشنواره کن قرار گرفتند.

مقایسه سینمای ایران و ترکیه: شفافیت و بازتاب واقعیت

استاد دانشگاه استانبول در مقایسه سینما و تلویزیون ترکیه، جایگزینی این دو را مخرب دانست. وی تأثیر سینمای ایران بر ترکیه را از نظر تکنیکی و زیبایی‌شناسی سازنده خواند و آن را تقلیدی سازنده توصیف کرد.

گون‌گور در مورد بازتاب واقعیت در سینمای دو کشور، سینمای ایران را شفاف‌تر دانست:

ایران در مقایسه با ما شفاف‌تر است و واقعیت‌های جامعه در سینمای ایران بیشتر دیده می‌شود؛ در ترکیه، واقعیت‌ها اغلب حدیث نفس فیلم‌ساز است. سینمای ایران خلاق‌تر است و با زیرکی حرف‌های ناگفتنی را بیان می‌کند.

چالش‌های فیلم‌های جشنواره‌ای و سینمای تجاری

در ادامه، عبدالحسین لاله، مدیر نشست، بر لزوم پیوند دانشگاه و سینما تأکید کرد. وی همچنین به نقد روند تولید فیلم‌ها برای جلب نظر جشنواره‌ها پرداخت و گفت که برخی آثار تولید شده در سال‌های اخیر در ترکیه، تکراری و بر اساس سود و پسند داوران نوشته می‌شوند. او ترجیح داد که به عنوان فیلم‌سازی آزاد، به سراغ سینمای شخصی خود برود و تأکید کرد که سینما مجبور نیست زبان سیاست باشد.

در بخش پرسش و پاسخ، جیهان کان‌دمیر در پاسخ به سوالی درباره جنبه سیاسی سینمای ترکیه گفت:

• نگاه پوپولیستی برای جذب تماشاگر طبیعی است، اما بسیاری از فیلم‌ها نگاه سیاسی قطعی ندارند.
• سینما هنر است و زبانی جهانی دارد؛ ساختن فیلم صرفاً برای پذیرش در جشنواره کن کافی نیست.
• جوانان باید بدانند فیلم را برای جشنواره نسازند.
• سینمای ترکیه و بسیاری از کشورها تجاری شده‌اند و فیلم‌ها با هدف تجارت یا پروپاگاندای سفید تولید می‌شوند.