بررسی ادعای سقوط ۵۰ درصدی بازار موبایل ایران؛ از آمار گمرک تا گرایش به تعمیر

مقایسه ادعای کاهش ۵۰ درصدی فروش با آمار رسمی واردات

در خصوص میزان «خرید» موبایل توسط مصرف‌کنندگان، هیچ آمار رسمی و قطعی از سوی وزارت صمت یا سایر نهادها وجود ندارد. بنابراین، ارقام اعلام شده توسط اتحادیه‌ها عمدتاً بر پایه مشاهدات میدانی، گزارش‌های صنفی و تجربه فروشندگان استوار است که لزوماً با آمار رسمی مطابقت ندارد.

در مقابل، آمار رسمی گمرک در مورد واردات تجاری گوشی تلفن همراه در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که واردات نسبت به سال قبل کاهش یافته، اما این کاهش در حد ادعای ۵۰ درصدی نیست. میانگین کاهش واردات رسمی در بازه‌های زمانی مختلف، بین ۲۰ تا ۳۰ درصد گزارش شده است. این تفاوت در آمار، نشان‌دهنده بی‌رمق شدن بازار است اما هنوز تا مرحله «سقوط آزاد» فاصله دارد.

این اختلاف آمار، نکته‌ای کلیدی را آشکار می‌سازد: شیوه واردات گوشی تغییر کرده است. بخش قابل توجهی از گوشی‌های موجود در بازار از طریق مسیر «واردات مسافری» و رجیستری با پاسپورت شخصی وارد کشور شده‌اند.

تأثیر واردات مسافری بر آمار رسمی

عواملی چون اختلاف چشمگیر قیمت موبایل بین ایران و کشورهای همسایه، محدودیت‌های دوره‌ای در واردات رسمی و کاهش شدید قدرت خرید مردم، خریداران را به سمت گوشی‌های ارزان‌تر و میان‌رده سوق داده است که اغلب از طریق مسیر مسافری وارد می‌شوند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که در برخی ماه‌های خاص، میزان رجیستری گوشی‌های مسافری رشدی بیش از ۱۵۰ درصد را تجربه کرده است. این ارقام به وضوح نشان می‌دهند که بخشی از سهم واردات تجاری به مسیرهای غیرتجاری منتقل شده و همین امر باعث تغییر در آمارهای رسمی گمرک شده است.

چرا تعمیر گوشی بر خرید آن ارجحیت دارد؟

ادعای دیگر مقام صنفی مبنی بر «تمایل مردم به تعمیر به جای خرید»، با واقعیت‌های اقتصادی کنونی همخوانی دارد. افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها در بازار موبایل قابل انکار نیست:

• خرید یک گوشی ارزان‌قیمت در حال حاضر بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان هزینه دارد.
• اغلب گوشی‌های میان‌رده در بازه قیمتی بالای ۲۰ میلیون تومان قرار می‌گیرند.

این افزایش قیمت‌ها، بسیاری از خانوارها را به سمت تعمیرات سوق داده است. علاوه بر گرانی، بی‌ثباتی نرخ ارز نیز عامل مهمی است. هر موج افزایش قیمت دلار، بهای موبایل را بالا می‌برد و مردم خرید دستگاه جدید را به تعویق می‌اندازند. در مقابل، بسیاری دریافته‌اند که گوشی قدیمی آن‌ها با صرف هزینه‌ای کمتر برای تعویض قطعاتی مانند باتری، فلت شارژ یا صفحه‌نمایش، می‌تواند برای یک تا دو سال دیگر مورد استفاده قرار گیرد.

وضعیت کنونی بازار: رکود یا بحران؟

اگرچه بازار موبایل روزهای آرامی را سپری نمی‌کند و نشانه‌های رکود مشهود است، اما اطلاق عنوان «بحران» به آن زیاده‌روی به نظر می‌رسد. موبایل یک کالای کاملاً ضروری در زندگی مدرن است و برخلاف کالاهای لوکس، کمتر در معرض رکود کامل قرار می‌گیرد.

در کنار گلایه‌های فروشندگان از کاهش مشتری و افت واردات رسمی، نشانه‌های حیات بازار همچنان قابل رصد است:

• بازار همچنان مملو از گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده است.
• برندهایی نظیر سامسونگ و شیائومی با مدل‌های میان‌رده خود، سهم قابل توجهی از فروش را حفظ کرده‌اند.

همچنین، بازار تعمیرات موبایل نیز به طور فزاینده‌ای تخصصی و بزرگ شده است. در دسترس بودن قطعات اصلی، غیراصلی و کارکرده به همراه افزایش مهارت تعمیرکاران، تعمیرات را به یک گزینه جدی و مقرون‌به‌صرفه برای مصرف‌کنندگان تبدیل کرده است.

تحلیل اظهارات صنفی و انگیزه‌های احتمالی

اظهارات مقامات صنفی درباره کاهش شدید فروش یا واردات، معمولاً بر پایه مشاهدات میدانی است که گاهی با هدف نقد سیاست‌های دولتی، محدودیت‌های وارداتی یا تعرفه‌ها مطرح می‌شوند. از آنجا که فروشندگان کاهش مشتری را تهدیدی برای کسب‌وکار خود می‌دانند، ممکن است در بیان درصدها اغراق کنند.

برای دستیابی به تصویری واقعی از وضعیت بازار موبایل، لازم است تمام داده‌ها شامل آمار رسمی گمرک، گزارش‌های صنفی، حجم واردات مسافری و رفتار مصرف‌کننده به صورت همزمان مورد تحلیل قرار گیرند.