تجلیل از ۷۰ سال فعالیت حسن زادخیل، سازساز و نوازنده پیشکسوت موسیقی ایرانی

روایت‌هایی از مسیر سازسازی

محمدرضا ایلدار ژاله، هنرمند پیشکسوت سازساز، در سخنانی به بیان تجربیات خود در این حوزه پرداخت. او با اشاره به مخالفت‌های اولیه خانواده، بر اراده خود برای فعالیت در سازسازی تأکید کرد و گفت که در گذشته، آموزش و امکانات لازم برای ساخت ساز به آسانی در دسترس نبوده است. وی در ابتدا از سازهای استاد دلشاد الگوبرداری می‌کرد و به یاد آورد که چگونه مرحوم دلشاد با دیدن تلاش او، نمونه «تار یحیی» را برای ساخت تار در اختیارش قرار داد. ژاله نخستین ساز خود را ساخت که توسط مرحوم دلشاد به مبلغ هشت هزار تومان به فروش رسید.

ایلدار ژاله همچنین به تلاش‌های ناموفق خود در ساخت سه‌تار اشاره کرد و افزود که پس از سال‌ها، با آشنایی با حسن زادخیل، توانست ساخت سه‌تار را از او بیاموزد و همواره خود را سپاسگزار و ارادتمند او دانست.

سازهای زادخیل؛ نمونه‌ای از کیفیت و تاثیرگذاری

داوود فیاضی، خواننده پیشکسوت و مدرس آواز، به بیان چگونگی آشنایی خود با استاد زادخیل در ۳۲ سال پیش پرداخت. او توضیح داد که این آشنایی از طریق معرفی یک سه‌تار ساخته زادخیل توسط استاد زیدالله طلوعی به دخترش، بهاره، شکل گرفت.

فیاضی، استاد زادخیل را فردی محترم و دارای شخصیت هنری ارزشمند توصیف کرد که تمایل بیشتری به بودن در کنار خانواده دارد تا نشان دادن شخصیت هنری‌اش. وی بر نقش زادخیل در هنر و ساخت سازهای موسیقی تأکید کرد و اظهار داشت:

سازهای این هنرمند، نمونه‌ای از کیفیت، مسئولیت‌پذیری و تاثیرگذاری در موسیقی است. مهارت فنی و شناخت دقیق چوب در ساخت سازها از ویژگی‌های منحصر به فرد زادخیل است.

او در ادامه، سازهای استاد زادخیل را از نظر صنعت، ظرافت و پایداری کوک، بی‌نظیر دانست و پیش‌بینی کرد که نام او در زمره بزرگانی که موسیقی ایران را احیا کرده‌اند، ثبت خواهد شد. فیاضی در پایان سخنانش، قطعه‌ای را در پاسداشت استاد زادخیل و خانواده‌اش اجرا کرد.

ضرورت آگاهی سازسازان از موسیقی

سیدعباس سجادی، شاعر و مدیر هنری، با اشاره به گفت‌وگوهای خود با زنده‌یاد محمدرضا شجریان، به اهمیت آشنایی سازساز با علم موسیقی پرداخت. وی به نقل از استاد شجریان گفت که همان‌طور که ترانه‌سرا باید شاعری و موسیقی بداند، سازساز نیز باید ابتدا نجاری بداند و سپس به موسیقی آگاه باشد تا بتواند ساز بسازد. سجادی افزود که سابقه تاریخی نشان داده است سازسازانی که با موسیقی آشنا هستند، امکان ارائه سازهای بهتری را دارند.

وی فعالیت‌های استاد زادخیل را در حوزه سازسازی، که شاگرد ابراهیم قنبری‌مهر بوده است، ستود. سجادی تأکید کرد که زادخیل نیز مانند استادش، پژوهش‌های متعددی در حوزه چوب‌شناسی و سازسازی انجام داده است. او در نهایت، استاد زادخیل را نماد خانواده‌دوستی، تواضع، بزرگواری و دانش دانست.

قدردانی از همراهی خانواده

حسن زادخیل ضمن قدردانی از برگزارکنندگان، به ۷۰ سال فعالیت خود در سازسازی اشاره کرد و از همراهی بی‌دریغ خانواده‌اش، به ویژه همسرش، اکرم سیاردوست تبریزی، قدردانی نمود. او بیان کرد که همسرش حدود ۵۴ سال با او همراهی کرده و بدون حمایت او، ادامه فعالیت در این حوزه ممکن نبوده است. وی افزود که اکنون پسر و نوه‌اش نیز در حوزه سازسازی فعالیت می‌کنند.

اکرم سیاردوست تبریزی، هنرمند پیشکسوت سازساز و همسر استاد زادخیل، نیز در سخنانی از همکاری و همراهی ۵۴ ساله استاد قدردانی کرد و اظهار داشت که تمامی موفقیت‌ها و دانش او در حوزه سازسازی، نتیجه لطف و راهنمایی‌های استاد زادخیل است. او همچنین از سه فرزند خود، به ویژه پسرش علی زادخیل که اکنون یکی از استادان شناخته‌شده سازسازی است، تشکر کرد.

بخش‌های دیگر مراسم و معرفی استاد

در پایان این آئین، با اهدای هدایایی از استاد زادخیل تجلیل شد. دیگر بخش‌های این مراسم شامل موارد زیر بود:

• پخش مستندی درباره زندگی و آثار استاد زادخیل.
• اجرای قطعات موسیقی توسط هنرمندانی چون احمد مظاهری (سه‌تار)، مسلم مظاهری (تنبک)، حسین حدت (سه‌تار)، مصطفی راسخ (تنبک)، شهریار پاوندی (سه‌تار)، آرمان غزنوی (تار) و مرتضی غزنوی (آواز).
• نمایش آثار و سازهای موسیقی استاد در نگارخانه سرو.

بیوگرافی کوتاه:

حسن زادخیل، متولد ۱۴ فروردین ۱۳۲۳ در تهران، دارای نشان درجه یک هنری از شورای ارزشیابی هنر است. او از ۹ سالگی به توصیه سورن آراکلیان، یادگیری سازسازی را آغاز کرد و در کارگاه وزارت فرهنگ و هنر زیر نظر اساتیدی چون ابراهیم قنبری‌مهر، مهدی برکشلی و ابوالحسن صبا بهره‌مند شد.

وی در سال ۱۳۴۶ نواختن سنتور را نزد داریوش صفوت آموخت و کارگاه مرکز حفظ و اشاعه موسیقی سنتی را راه‌اندازی کرد. پس از کناره‌گیری در سال ۱۳۵۷، زادخیل در کارگاه شخصی خود به ساخت سازهای متعددی پرداخت که اکنون در اختیار بسیاری از اساتید نوازندگی ایران قرار دارد.