آغاز رسمی فرایند انتخاب دبیرکل بعدی سازمان ملل تا پایان ۲۰۲۶

بر اساس قطعنامه ۷۹/۳۲۷ مجمع عمومی سازمان ملل و سایر قطعنامه‌های مرتبط، فرایند رسمی معرفی نامزدها، انتخاب و انتصاب دبیرکل بعدی سازمان ملل متحد آغاز شد. این اقدام مطابق با ماده ۹۷ منشور سازمان ملل صورت می‌گیرد و هدف آن تضمین بالاترین استانداردهای کارآمدی، شایستگی، صداقت و تعهد راسخ به اهداف و اصول منشور است.

سازمان ملل از کشورهای عضو دعوت کرده است تا افرادی را معرفی کنند که دارای توانایی‌های اثبات‌شده در رهبری و مدیریت، تجربه گسترده در روابط بین‌الملل، مهارت‌های قوی دیپلماتیک و ارتباطی و تسلط بر چند زبان باشند.

دعوت ویژه برای معرفی نامزدهای زن و تأکید بر تنوع منطقه‌ای

با توجه به اینکه در طول ۸۰ سال از تأسیس سازمان ملل، تاکنون هیچ زنی سمت دبیرکلی را بر عهده نداشته است، رؤسای شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل خواستار توجه جدی کشورهای عضو به معرفی زنان به عنوان نامزد شده‌اند. این درخواست با هدف تضمین فرصت‌های برابر برای زنان و مردان در دستیابی به جایگاه‌های عالی تصمیم‌گیری مطرح شده است.

همچنین، سازمان ملل بر اهمیت تنوع منطقه‌ای در انتخاب دبیرکل آتی تأکید کرده است. کشورهای عضو می‌توانند نامزدی افراد را در نامه‌ای رسمی به رئیس مجمع عمومی و رئیس شورای امنیت ارائه کنند. هر کشور عضو مجاز است تنها یک نامزد را به‌صورت فردی یا مشترک با دیگر کشورها معرفی کند.

الزامات نامزدها و شفافیت در روند انتخاب

نامزدهای دبیرکلی ملزم به ارائه موارد زیر هنگام معرفی هستند:

• بیانیه چشم‌انداز خود برای آینده سازمان ملل.
• اطلاعات مربوط به منابع مالی ستاد انتخاباتی خود.

نامزدهایی که در حال حاضر در سیستم سازمان ملل مشغول به کار هستند، باید فعالیت خود را در طول رقابت به حالت تعلیق درآورند تا از هرگونه تعارض منافع جلوگیری شود.

رؤسای شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل به‌طور مشترک یک فهرست عمومی از نامزدها را نگهداری و به‌طور منظم به‌روزرسانی خواهند کرد. این فهرست شامل نام، کشور یا کشورهای معرفی‌کننده، بیانیه چشم‌انداز، سوابق و اطلاعات مالی ستاد خواهد بود.

گفت‌وگوهای غیررسمی و زمان‌بندی انتخاب

سازمان ملل فرصت‌هایی را برای گفت‌وگوهای غیررسمی و تعاملی مجازی در مجمع عمومی فراهم خواهد کرد. این گفت‌وگوها می‌توانند تا پایان ژوئیه ۲۰۲۶ (اوایل مرداد ۱۴۰۵) برگزار شوند و در طول روند انتخاب نیز ادامه خواهند یافت. معرفی زودهنگام نامزدها به سازماندهی بهتر این گفت‌وگوها و بررسی‌های شورای امنیت کمک می‌کند.

کشورهای معرفی‌کننده می‌توانند در هر زمان حمایت خود را از نامزد پس بگیرند، که در این صورت نامزد به‌طور خودکار کنار گذاشته خواهد شد و کشور می‌تواند فرد دیگری را معرفی کند.

شورای امنیت قصد دارد توصیه خود را در زمان مناسب به مجمع عمومی ارائه دهد تا دبیرکل جدید فرصت کافی برای آماده‌سازی جهت آغاز مسئولیت خود در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ (۱۰ دی ۱۴۰۵) داشته باشد.

نحوه انتخاب و نقش اعضای دائم

دبیرکل سازمان ملل توسط شورای امنیت انتخاب و توسط مجمع عمومی برای یک دوره پنج‌ساله قابل تمدید تأیید می‌شود. نامزد باید حداقل ۹ رأی از ۱۵ رأی اعضای دائم و غیردائم شورای امنیت را بدون مخالفت (وتو) هیچ‌یک از اعضای دائم کسب کند.

بر اساس رویه موجود، دبیرکل نباید از میان پنج عضو دائم شورای امنیت (روسیه، انگلیس، چین، آمریکا و فرانسه) انتخاب شود. طولانی‌ترین دوره مسئولیت دبیرکلی تاکنون ۱۰ سال بوده و دوره خدمت محدودیت رسمی ندارد.

آنتونیو گوترش، دبیرکل کنونی، در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان مأموریت خود می‌رسد.

انتظار می‌رود دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با توجه به انتقادات و خواسته‌های خود از سازمان ملل، برای رأی آوردن نامزد مورد نظر خود تلاش کند. آمریکا به عنوان عضو دائم دارای حق وتو و از بزرگترین تأمین‌کنندگان مالی، می‌تواند پیامدهای جدی برای نادیده گرفتن خواسته‌هایش ایجاد کند.

اولین نامزد رسمی

تاکنون رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، رسماً نامزدی خود را برای دبیرکلی آینده سازمان ملل اعلام کرده است.