کشف مستقیم‌ترین مدرک مصرف گسترده تریاک در مصر باستان با تحلیل کوزه موزه ییل

تحلیل شیمیایی و شناسایی ترکیبات افیونی

نویسندگان این مطالعه برای تحلیل محتویات داخلی ظرف، از روش پیشرفته‌ی گاز کروماتوگرافی-طیف‌سنجی جرمی استفاده کردند. نتایج این آزمایش‌ها وجود ترکیبات کلیدی زیر را تأیید کرد:

• نوسکاپین
• هیدروکوتارنین
• مورفین
• تبائین
• پاپاورین

این یافته‌ها به بحث دیرینه درباره کارکرد این ظروف سلطنتی پایان می‌دهد. پیش‌تر، برخی پژوهشگران این کوزه‌ها را محفظه عطر یا لوازم آرایشی می‌دانستند، اما اکنون محققان بر این باورند که این ظروف در حقیقت «بسته‌های» باستانی حاوی مواد مخدر بوده‌اند که به‌طور خاص برای نخبگان سیاسی و طبقات ممتاز در نظر گرفته می‌شده است.

تریاک، منحصر به نخبگان نبود

بررسی‌ها نشان می‌دهد که مصرف تریاک در مصر باستان تنها محدود به طبقات بالا نبوده است. شواهد تاریخی این گستردگی را تأیید می‌کنند:

• شمار اشیای کتیبه‌دار سالم و دست‌نخورده از نوع کوزه‌ی مورد بررسی، کمتر از ده عدد در سراسر جهان است و همگی در اختیار فرمانروایان یا دیگر طبقات ممتاز قرار داشته‌اند.
• پیش‌تر، در گورستانی در منطقه‌ی سِدمنت، واقع در جنوب قاهره، که محل دفن افراد کم‌برخوردار بود، نشانه‌هایی از تریاک در داخل چند ظرف کشف شده بود.

این شواهد به‌طور قاطع نشان می‌دهند که تریاک در مصر باستان هم در میان مردم عادی و هم در میان نخبگان مصرف می‌شده و بخشی تثبیت‌شده از زندگی روزمره‌ی آن دوران بوده است.

ظروف آلاباستری و آرامگاه توت‌عنخ‌آمون

این کشف جدید، پرسش‌های مهمی را درباره محتوای دیگر ظروف آلاباستری، به‌ویژه آن‌هایی که در آرامگاه توت‌عنخ‌آمون کشف شده‌اند، ایجاد می‌کند. نویسندگان پژوهش به مشاهدات پیشین اشاره می‌کنند:

«در بسیاری از آلاباسترهای غارت‌شده از آرامگاه توت‌عنخ‌آمون، رسوبات آلی چسبناک و قهوه‌ای تیره با بویی مشخص دیده شده که با ویژگی‌های شیره‌ی خشک‌شده‌ی تریاک مطابقت دارد.»

پژوهشگران احتمال می‌دهند که این گونه ظرف‌های آلاباستری در آن دوران مترادف با افیون شده باشند؛ همان‌گونه که امروزه قلیان با مصرف تنباکوی قلیان هم‌معناست. آنان تأکید می‌کنند: «اکنون کاملاً روشن است که مصرف افیون بخشی تثبیت‌شده از زندگی روزمره‌ی باستانی بوده است.»

پیوند مستقیم ظروف آلاباستری با افیون

بر اساس نمونه‌های بقایای آلی به‌دست‌آمده از مجموعه‌ی بابلی ییل و موزه‌ی پن، شواهد کافی وجود دارد که نشان دهد دست‌کم برخی از انواع ظروف آلاباستر مصری پیوندی مستقیم با ذخیره‌سازی، آماده‌سازی و مصرف افیون داشته‌اند. این یافته‌ها فراتر از کاربری عمومی‌تر این ظروف است و افق گسترده‌تری از سنت‌های دارونامه‌ای در جهان باستان را بازتاب می‌دهد.

ظروف آلاباستری مصری اکنون با امضاهای شیمیایی روشنِ تریاک، هم در جوامع نخبگانی خارج از مصر (مانند بین‌النهرین) و هم در بسترهای فرهنگی عادی‌تر درون مصر (مانند سِدمنت) شناسایی شده‌اند. این کشفیات گمانه‌زنی‌های بیش از یک قرن درباره کارکرد آن‌ها به‌عنوان محفظه لوازم آرایشی یا ابزار انتقال پیام‌های خصوصی را رد می‌کند و نشان می‌دهد این ظروف ممکن است حتی نمادهای استعاری یک سنت فرهنگی متمایز و نوعی «برندسازی» آشکار برای مصرف تریاک بوده‌اند.