درمان گلیوبلاستوما با نانوداروهای بینی؛ دور زدن سد خونی-مغزی بدون جراحی

💊 نانوداروهای کروی، راهی جدید به مغز

چالش اصلی در درمان تومورهای مغزی مانند گلیوبلاستوما، وجود سدهای زیستی حفاظت‌کنندهٔ مغز است که ورود بسیاری از داروهای ضد سرطان را دشوار می‌کند. راهکار جدید، استفاده از ساختارهای نانویی موسوم به «نوکلئیک‌اسیدهای کروی» (SNAs) است. این نانوساختارها دارای هسته‌ای از طلا و پوششی متراکم از رشته‌های DNA هستند.

پژوهشگران توضیح می‌دهند که این ذرات، زمانی که به صورت قطره بینی تجویز می‌شوند، در امتداد عصب سه‌قلو و عصب بویایی حرکت کرده و از طریق مسیرهای عصبی مستقیماً به بافت مغز منتقل می‌شوند. این مسیر عصبی مزایای زیر را دارد:

• دور زدن سد خونی-مغزی: مسیر عصبی مانعی مانند سد خونی‌ـ‌مغزی ایجاد نمی‌کند.
• کاهش مواجهه سیستمیک: میزان مواجههٔ دارو با باقی بدن به حداقل می‌رسد.
• درمان کم‌تهاجم: این روش یک روش درمانی کم‌تهاجم برای بیمارانی است که به‌طور معمول باید مراحل دشوار درمان‌های تهاجمی را پشت سر بگذارند.

آکانکشا ماهاجان، پژوهشگر پسادکتری آزمایشگاه استگ و نویسندهٔ نخست مقاله، بر هدف گروه پژوهشی مبنی بر ایجاد روش درمانی کم‌تهاجم تاکید کرده است.

🛡️ فعال‌سازی سیستم ایمنی علیه تومور «سرد»

گلیوبلاستوما از نوع تومورهای «سرد» محسوب می‌شود؛ به این معنی که با سرکوب سیستم ایمنی محلی، از شناسایی و حملهٔ سلول‌های دفاعی بدن فرار می‌کند. برای مقابله با این فرار ایمنی، مسیر مولکولی STING به عنوان سوئیچ فعال‌سازی ایمنی شناخته می‌شود، اما رساندن پایدار فعال‌کننده‌های STING به مغز به دلیل تخریب سریع در جریان خون و نیاز به تزریق مستقیم، دشوار بوده است.

نوکلئیک‌اسیدهای کروی این محدودیت را از میان برمی‌دارند. نحوهٔ عملکرد آن‌ها به شرح زیر است:

وقتی این ذرات به مغز می‌رسند، مستقیماً به ماکروفاژهایی وارد می‌شوند که معمولاً در خدمت تومور قرار گرفته و به رشد آن کمک می‌کنند. پوشش DNA موجود روی این ذرات به سنسور درون‌سلولی cGAS متصل شده و سیگنالی شبیه به ورود عامل بیگانه را ایجاد می‌کند. این فرآیند، ماکروفاژ را وادار به واکنش التهابی و آغاز حمله علیه سلول‌های تومور می‌کند.

📈 اثربخشی چشمگیر در ترکیب با ایمنی‌درمانی

پژوهش‌های انجام‌شده روی حیوانات نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای را نشان داده است:

• درمان با نانوداروهای کروی به تنهایی مؤثر است.
• زمانی که قطرهٔ بینی همراه با یک مهارکنندهٔ نقطهٔ وارسی ایمنی (Checkpoint inhibitor) تجویز شود، اثربخشی درمان به طور چشمگیر افزایش یافته و تومورها به طور کامل حذف می‌شوند.

نکتهٔ مهم دیگر، ایجاد «حافظهٔ ایمنی» پایدار در سیستم ایمنی حیوانات است که مانع بازگشت تومور در بلندمدت می‌شود.

الکساندر استگ، نویسندهٔ همکار این پژوهش، تاکید دارد که پلتفرم SNA به دلیل ماهیت مدولار خود امکان تغییر توالی‌های DNA را فراهم می‌کند و می‌توان آن را برای هدف قرار دادن هم‌زمان چند مسیر مولکولی مرتبط با رشد سرطان اصلاح کرد. این ویژگی، راه را برای درمان‌های چندهدفه از طریق چند قطره ساده بینی فراهم می‌کند.

این پژوهش در نشریهٔ معتبر PNAS منتشر شده و امید می‌رود مسیر تازه‌ای برای درمان غیر تهاجمی تومورهای سخت‌درمان انسانی باز کند.