تحلیل نقش دوگانه روسیه در بحران‌های گازی و استفاده ابزاری از انرژی برای اهداف ژئوپلیتیک

بحران گازی ۲۰۰۹: توقف عرضه به اوکراین

بحران گازی سال ۲۰۰۹ با شکست در توافق بر سر قیمت و تحویل گاز آغاز شد. در اول ژانویه ۲۰۰۹، صادرات روزانه ۹۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی به اوکراین به‌طور کامل متوقف شد، در حالی که صادرات به اتحادیه اروپا با حجم ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز ادامه یافت.

این اقدام بلافاصله منجر به کاهش فشار در خطوط لوله کشورهای اروپایی شد:

• مجارستان، رومانی و لهستان کاهش فشار را گزارش کردند.
• بلغارستان از کاهش عرضه خبر داد که بر تحویل گاز به ترکیه، یونان و مقدونیه شمالی تأثیر گذاشت.

در نهایت، اختلاف بر سر هزینه ترانزیت با اوکراین حل و فصل شد و شرکت نفتوگاز اوکراین تأیید کرد که روسیه با ۳۰ درصد افزایش هزینه‌های ترانزیت از قلمرو اوکراین موافقت کرده است.

بحران گازی ۲۰۱۴: ریشه‌های سیاسی در کریمه

در آوریل ۲۰۱۴، ولادیمیر پوتین هشدار داد که در صورت عدم پرداخت بدهی تقریباً دو میلیارد دلاری اوکراین، اروپا با خطر کمبود گاز مواجه خواهد شد. در ژوئن همان سال، شرکت گازپروم جریان گاز طبیعی به اوکراین را قطع کرد.

نخست‌وزیر اوکراین، آرسنی یاتسنیوک، این اقدام را نه یک اختلاف تجاری، بلکه بخشی از یک طرح کلی برای نابودی اوکراین و مرتبط با الحاق کریمه و تهاجم نظامی روسیه دانست.

این مناقشه که تا اکتبر ۲۰۱۴ و فرارسیدن زمستان حل نشد، عمدتاً ریشه در مسائل سیاسی و به ویژه بحران شبه‌جزیره کریمه داشت.

جنگ اوکراین (۲۰۲۲): تشدید مناقشه و اختلال در نورد استریم

پس از تهاجم روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، مناقشه گازی با اتحادیه اروپا بار دیگر در مارس ۲۰۲۲ شعله‌ور شد. موضوع اصلی، اختلاف بر سر نحوه پرداخت بهای گاز صادراتی گازپروم به اروپا بود.

• روسیه در ژوئن ۲۰۲۲، جریان گاز به آلمان را بیش از نصف کاهش داد و در سپتامبر آن را به‌طور کامل قطع کرد.
• در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲، خطوط لوله نورد استریم ۱ و ۲ دچار آسیب‌های جدی شدند که شواهدی از خرابکاری در مورد آنها وجود داشت.

با وجود کاهش شدید حجم گاز ترانزیتی از اوکراین، روسیه تا آگوست ۲۰۲۳ صادرات گاز خط لوله‌ای خود به اروپا را از طریق مسیرهای جایگزین ادامه داد. این گاز از طریق اوکراین به اسلواکی، اتریش، ایتالیا و مولداوی و از طریق خط لوله ترک استریم به یونان، مجارستان، کرواسی و چندین کشور دیگر اروپایی می‌رسید.

جالب توجه است که اروپا در سال ۲۰۲۲ رکورد واردات گاز طبیعی مایع شده (LNG) از روسیه را شکست و اسپانیا یکی از واردکنندگان اصلی بود. روسیه از همین عامل در ابتدای جنگ اوکراین بهره برد تا بتواند به اهداف ژئوپلیتیک خود برای الحاق مناطق مدنظر در اوکراین دست یابد.