کتابخانه مرکزی یزد؛ قلب فرهنگی استان با ۱۱۰ هزار جلد کتاب و خدمات تخصصی

کتابخانه مرکزی استان یزد که در سال ۱۳۹۸ به بهره‌برداری رسید، اکنون به عنوان یکی از بزرگترین و مجهزترین مراکز فرهنگی و کتابخانه‌ای کشور شناخته می‌شود. این مجموعه عظیم با مساحت ۱۲ هزار متر مربع و زیربنای حدود ۸ هزار متر مربع در پنج طبقه ساخته شده و آماده ارائه خدمات به تمامی اقشار جامعه است.

این کتابخانه با دارا بودن بیش از ۱۱۰ هزار جلد کتاب در قالب ۸۵ هزار عنوان، منابع متنوعی را در زمینه‌های کودک، نوجوان، بزرگسال و کتاب‌های تخصصی در رشته‌های علوم، اجتماعی، تاریخ و سیاست در دسترس عموم قرار داده است. با وجود وسعت زیاد و رفت‌وآمد مراجعان در طبقات مختلف، آرامش و سکوت، که از اصول بنیادین کتابخانه‌هاست، بر فضای این مرکز حاکم است.

این گزارش، نتیجه بازدید میدانی از این مرکز فرهنگی است تا ضمن گفتگو با مسئولان و کتابداران، نحوه فعالیت‌ها و خدمات متنوع این مجموعه مورد بررسی قرار گیرد.

بخش‌های تخصصی و خدمات ویژه

کتابخانه مرکزی یزد دارای بخش‌های متنوعی است که هر یک خدمات تخصصی را به گروه‌های خاص ارائه می‌دهند. این بخش‌ها شامل نابینایان، ناشنوایان، کودک، پایگاه دیداری و شنیداری، نسخ خطی و مخزن اصلی کتابخانه است.

خدمات بخش نابینایان: آموزش و استقلال

سمانه فتاحی، مسئول بخش نابینایان کتابخانه مرکزی، اعلام کرد که این بخش در حال حاضر با ۱۶ هزار عنوان کتاب صوتی و ۲۲۳۹ کتاب بریل، به ۳۲۳ عضو فعال خدمات ارائه می‌دهد. این بخش که در سال ۷۹ تأسیس و در سال ۹۸ به کتابخانه مرکزی منتقل شد، علاوه بر امانت کتاب، فعالیت‌های آموزشی متنوعی را نیز برگزار می‌کند.

فعالیت‌های آموزشی ما شامل کلاس‌ها و کارگاه‌های مهارتی است که به اعضای نابینا امکان می‌دهد تا به استقلال بیشتری برسند و حتی در برخی موارد شغل پیدا کنند.

کارگاه‌های مهارتی شامل آموزش‌هایی چون عکاسی، نقاشی، خیاطی، گلیم‌بافی، مکرومه‌بافی، ساخت عروسک و تابلو فرش است. همچنین، کلاس‌های تخصصی مانند آموزش کامپیوتر، مکاتبات اداری، نگارش هوشمند، هوش مصنوعی و کار با گوشی‌های اندروید نیز برگزار می‌شود. برای حفظ ارتباط مستمر با خانواده‌ها، کارگاه‌هایی ویژه برای آموزش والدین دارای فرزند با آسیب بینایی نیز برگزار شده است.

بخش کودک: مرکزی مجهز برای آینده‌سازان

هنگامه الوندی، کتابدار بخش کودک، این بخش را یکی از بزرگترین و مجهزترین بخش‌های کودک کتابخانه‌های عمومی کشور دانست. بخش کودک با بیش از ۱۶ هزار عنوان کتاب، مجلات و منابع مرجع تخصصی برای گروه سنی تا ۱۲ سال فعالیت می‌کند. این بخش خدمات متنوعی چون:

• برنامه‌های قصه‌گویی و بلندخوانی کتاب
• کارگاه‌های کاردستی و اوریگامی
• کلاس‌های اوقات فراغت (فن بیان، مجسمه‌سازی، خوشنویسی و...)

خدمات این بخش تحت نظر چهار کتابدار متخصص، از شنبه تا چهارشنبه (۷:۳۰ صبح تا ۱۹ عصر) و پنجشنبه‌ها (تا ۱۳ ظهر) ارائه می‌شود.

امکانات و خدمات اطلاعاتی

کتابخانه مرکزی یزد تنها یک مخزن کتاب نیست، بلکه یک پایگاه جامع اطلاعاتی و خدماتی است.

پایگاه اطلاعاتی و منابع دیداری ـ شنیداری

جواد حسین‌زاده، مسئول پایگاه اطلاعاتی، از دسترسی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری به منابع علمی و مقالات تخصصی خبر داد که به صورت رایگان در اختیار آنان قرار می‌گیرد. همچنین، مجموعه منابع دیداری ـ شنیداری شامل حدود ۶۴۲ نسخه در قالب نزدیک به ۵۰۰ عنوان است. اعضا می‌توانند از ۱۰ دستگاه کامپیوتر و اینترنت رایگان کتابخانه نیز استفاده کنند.

بخش امانت و عضویت

سمیرا سامعی، کتابدار بخش امانت، اعلام کرد که هر عضو می‌تواند تا پنج جلد کتاب را برای مدت ۱۵ روز به امانت بگیرد و امکان تمدید برای یک دوره ۱۵ روزه دیگر نیز وجود دارد. مسئولان کتابخانه تعداد اعضای فعال این مجموعه را ۱۲ هزار نفر اعلام کردند.

سالن‌های مطالعه و محققان

در بخش پذیرش، اعلام شد که برای مطالعه، ۱۲۸ صندلی در بخش خواهران و ۱۱۷ میز در بخش برادران فراهم شده است. همچنین، سالن‌های VIP به صورت اجاره‌ای برای مطالعه خصوصی و گروهی و تالار محققان به طور اختصاصی برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در نظر گرفته شده است. کمدهای امانت نیز برای نگهداری وسایل شخصی اعضا در دسترس است.

گنجینه‌های نسخ خطی و فرآیند خدمات

بخش نسخ خطی: حفظ میراث مکتوب

نجمه صفر زاده، کتابدار بخش نسخ خطی، با اشاره به آغاز فعالیت این بخش از سال ۱۳۹۹، گفت که این بخش با تجهیزات پیشرفته برای حفظ و نگهداری منابع تجهیز شده است. گنجینه‌های این بخش عبارتند از:

• ۱۲۹ نسخه خطی
• ۷۵۰ عنوان چاپ سنگی
• ۵۰۰ عنوان کتاب چاپ سربی
• حدود ۷۰ عنوان کتاب چاپ افست

کتابخانه از مردم درخواست کرده است تا در صورت تمایل به اهدای کتاب‌های قدیمی یا خطی خود، با پر کردن فرم مشخصات، این آثار ارزشمند را برای نگهداری به کتابخانه بسپارند.

بخش خدمات: ثبت و آماده‌سازی منابع

مهدیه سالاری، مسئول بخش خدمات، مراحل دقیق بررسی و ثبت کتاب‌های اهدایی را تشریح کرد. تمامی کتاب‌های اهدایی ابتدا وارد این بخش شده، تفکیک می‌شوند و پس از استعلام و ثبت، آماده‌سازی شده و برای ورود به مخزن اصلی کتابخانه مهیا می‌شوند.

کتابخانه مرکزی یزد: پاتوق فرهنگی استان

غلامرضا ابراهیمی، مسئول کتابخانه مرکزی یزد، این مرکز را یکی از پنج کتابخانه برتر کشور از لحاظ امانت کتاب و عضو دانست و تأکید کرد که این کتابخانه به عنوان یک مرکز فرهنگی، محفل‌های ادبی، کارگاه‌های آموزشی و برنامه‌های متنوع اوقات فراغت را برای شهروندان برگزار می‌کند و به نوعی پاتوق فرهنگی استان یزد محسوب می‌شود. این کتابخانه با ۱۷ کتابدار، ۶ نیروی انتظامات و ۳ نیروی خدمات فعالیت می‌کند.

حسین بمانی، معاون کتابخانه مرکزی یزد، نیز اشاره کرد که در این کتابخانه بیش از ۳۰ خدمت مختلف به علاقه‌مندان به کتاب و کتاب‌خوانی ارائه می‌شود و هدف مجموعه، ارائه خدمات کامل و مطلوب به هر فردی است که وارد کتابخانه می‌شود.

محسن رحیمی، سرپرست اداره کتابخانه‌های عمومی شهرستان یزد، نیز خبر داد که شهرستان یزد ۲۷ کتابخانه عمومی فعال دارد که یکی از آن‌ها به صورت سیار به مناطق فاقد کتابخانه خدمات می‌دهد. وی همچنین از برگزاری بیش از ۶۰۰ برنامه فرهنگی در هفته کتاب و کتابخوانی سال ۱۴۰۴ خبر داد.