تحلیل مصوبه «نرخ سوم بنزین»: حذف سهمیه خودروهای نو و شناور شدن قیمت آزاد

حذف سهمیه بنزین برای چهار گروه عمده خودرو

برخلاف بند (1) مصوبه که بر ثابت ماندن سهمیه‌های بنزین 1500 و 3000 تومانی برای خودروهای موجود تأکید دارد، بند (3) چهار گروه عمده از خودروها را از دریافت هرگونه سهمیه بنزین 1500 و 3000 تومانی محروم کرده است. این گروه‌ها عبارتند از:

• خودروهای نو شماره داخلی: این اقدام ابهاماتی را در مورد برابری تولیدات داخلی با خودروهای لوکس و وارداتی ایجاد کرده است.
• خودروهای وارداتی: حذف سهمیه برای خودروهای لوکس و خاص.
• خودروهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی.
• خودروهای پلاک دولتی (به جز آمبولانس).

تحلیلگران این اقدام را گامی بلند در جهت کاهش تصدی‌گری دولت در توزیع یارانه و حرکت به سمت تک نرخی شدن سوخت با قیمت آزاد (5000 تومان و بیشتر) می‌دانند. این تصمیم نشان می‌دهد که دولت قصد دارد یارانه‌ها را صرفاً به ناوگان موجود (کارکرده) اختصاص دهد و ورودی‌های جدید را مشمول یارانه نکند تا بار مالی یارانه سوخت به مرور کاهش یابد.

ابهام جدی در مورد سهمیه خودروهای کارکرده پس از تعویض پلاک

یکی از جدی‌ترین ابهامات این مصوبه، تعیین تکلیف سهمیه سوخت خودروهای کارکرده پس از نقل و انتقال و تعویض پلاک است. اگرچه در ابتدا اظهارات متناقضی مطرح شد، اما با توجه به بند (7) مصوبه که پلیس را موظف به ایجاد سامانه برخط شناسایی مالکیت برای وزارت نفت کرده، احتمال قوی می‌رود که سهمیه خودروهای کارکرده نیز با تعویض پلاک قطع شده و تنها بنزین 5000 تومانی به آن‌ها تعلق گیرد.

این رویه می‌تواند خریداران خودروی کارکرده را که متکی به سهمیه یارانه‌ای هستند، از این یارانه محروم کند و پیامدهایی نظیر افزایش تخلفات، صدور وکالت‌نامه‌های فروش برای حفظ سهمیه توسط مالک قبلی، و کاهش جذابیت خرید خودروی کارکرده برای اقشار کم‌درآمد را به دنبال داشته باشد.

نصف شدن سهمیه دوگانه‌سوزها؛ تشویق به مصرف CNG

بند (5) مصوبه ضمن تأکید بر حمایت از CNG و مکلف کردن وزارت نفت به تبدیل خودروها به دوگانه‌سوز، خبر از نصف شدن سهمیه بنزین 3000 تومانی خودروهای دوگانه‌سوز داده است. این سهمیه از ابتدای بهمن 1404 از 100 لیتر به 50 لیتر کاهش خواهد یافت.

این اقدام در راستای متوازن‌سازی یارانه و اجبار رانندگان به استفاده از سوخت ارزان‌تر CNG است. دولت با کاهش سهمیه بنزین یارانه‌ای، در حقیقت قصد دارد برای مصرف بنزین تنبیه و برای مصرف CNG تشویق در نظر بگیرد تا از پرداخت یارانه‌های سنگین برای هر دو سوخت جلوگیری کند.

نرخ سوم بنزین: شناور و فصلی با احتمال افزایش مستمر

مهم‌ترین نکته در مصوبه جدید، شناور بودن نرخ سوم بنزین (5000 تومانی) است. بند (2) نرخ سوم را «معادل حداقل دو درصد (10%) قیمت خرید بنزین از پالایشگاه» تعیین کرده است. استفاده از واژه «حداقل» نشان می‌دهد که نرخ 5000 تومانی سقف نیست و در آینده قابلیت افزایش دارد.

همچنین، بند (9) وزارت نفت را مکلف کرده تا قیمت نهایی سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه را به‌صورت فصلی و بر اساس میانگین فصل قبل محاسبه و ابلاغ کند. ترکیب این دو بند نشان می‌دهد:

• نرخ 5000 تومانی ثابت نیست و شناور است.
• نرخ سوم بنزین با روندی آرام و فصلی، در جهت واقعی شدن قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند.
• این موضوع می‌تواند به معنای افزایش مستمر قیمت بنزین آزاد هر 3 ماه یک‌بار باشد.

جدول سهمیه و قیمت جدید بنزین (از نیمه دوم آذر 1404)