استعفای مشاور ارشد زلنسکی پس از تفتیش منزل؛ انقلاب کوچک در نظام قدرت اوکراین

پیامدهای عظیم برای حکمرانی داخلی و مذاکرات صلح

استعفای یرماک، که روز گذشته اعلام شد، می‌تواند پیامدهای عظیمی برای حکمرانی داخلی اوکراین و همچنین برای مسیر مذاکرات صلح داشته باشد؛ چرا که او تا مدت‌ها نقش رئیس هیئت مذاکره‌کننده اوکراین را بر عهده داشت.

ولودیمیر فسنکو، تحلیلگر سیاسی مستقر در کی‌یف، در این خصوص اظهار داشت: «این یک انقلاب کوچک در نظام سیاسی و نظام حکومتی است. یرماک عنصر کلیدی در نظام قدرتی بود که زلنسکی ساخته بود.»

ماموران ضد فساد اوکراین، در چارچوب پرونده‌های رسوایی فساد گسترده در این کشور، منزل یرماک را تفتیش کرده بودند و ساعاتی پس از این اقدام، رسانه‌ها خبر استعفای او را منتشر کردند.

مسیر صعود: از تهیه‌کنندگی تا ریاست دفتر رئیس جمهور

مسیر سیاسی یرماک با ولودیمیر زلنسکی پیوندی ناگسستنی دارد. یرماک، که پیشتر یک وکیل مالکیت معنوی بود، در زمانی که زلنسکی هنوز یک بازیگر بود، به عنوان تهیه‌کننده فیلم‌های درجه ب و سپس وکیل شرکت تولیدی زلنسکی فعالیت می‌کرد.

با پیروزی دوستش در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۹، یرماک نیز وارد عرصه سیاست شد. او ابتدا به عنوان مشاور سیاست خارجی منصوب شد و یک سال بعد به ریاست دفتر رئیس جمهور رسید. در طول سال‌های جنگ، یرماک به طرز چشمگیری قدرتمندتر و دست‌نیافتنی‌تر شد و حساس‌ترین پرونده‌های کشور را مدیریت می‌کرد.

حوزه‌های نفوذ یرماک:

• مدیریت سیاست خارجی: اداره حساس‌ترین مسیرهای سیاست خارجی اوکراین.
• ارتباطات امنیتی: گفت‌وگوی منظم با مشاوران امنیت ملی کشورهای متحد.
• مذاکرات صلح: مسئولیت تیم کاری مذاکرات صلح.
• رابط اصلی: ایفای نقش رابط اصلی میان زلنسکی و سایر مقامات دولتی.

او اغلب به وزرا دستور می‌داد و به طور گسترده به عنوان مظهر اراده رئیس جمهور در نظر گرفته می‌شد.

استعفا: فداکاری برای حفظ زلنسکیِ تضعیف‌شده؟

اگرچه یرماک در این مرحله به طور رسمی متهم نشده است، اما تحقیقات ضد فساد در بحبوحه نارضایتی عمومی فزاینده، این پتانسیل را داشت که به یک بحران تمام عیار تبدیل شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که بازرسان چندین لپ‌تاپ و تلفن همراه را از آپارتمان یرماک برای تجزیه و تحلیل توقیف کرده‌اند. دست داشتن احتمالی معتمد زلنسکی در پرونده‌های فساد در حالی رخ می‌دهد که محبوبیت رئیس جمهور اوکراین پیش از این هم به شدت کاهش یافته بود.

فسنکو تحلیلگر سیاسی معتقد است: «برای زلنسکی، این تصمیم سختی بود، او نیاز سیاسی را درک می‌کرد، اما از نظر روانی به یرماک وابسته بود.» او اظهار داشت که به احتمال زیاد استعفای یرماک تصمیم خودش بوده و نه دستور زلنسکی. «فکر می‌کنم یرماک فهمیده بود که اگر سقوط کند، زلنسکی را هم با خود به پایین خواهد کشید و تصمیم گرفت خودش را فدا کند تا زلنسکی را نجات دهد.»

کنترل شدید دسترسی و کنار زدن مخالفان

یرماک به دلیل کنترل شدید خود بر دسترسی به رئیس جمهور و اطلاعاتی که به او می‌رسید، شهرت داشت. اولنا پروکوپنکو، عضو ارشد صندوق مارشال آلمان، تأکید کرد: «یرماک نه تنها ارتباطات رئیس جمهور با جهان خارج، بلکه اطلاعاتی را که به رئیس جمهور می‌رسید، نیز کنترل می‌کرد.»

او به این معروف بود که یک شبکه از کانال‌های تلگرام را کنترل می‌کند که هرکس با او مخالفت می‌کرد یا برخلاف خواسته‌اش عمل می‌کرد را بدنام و تخریب می‌کردند. طبق گفته فسنکو، یرماک سعی می‌کرد نفوذ معدود افرادی را که مستقیماً به زلنسکی دسترسی داشتند، کاهش دهد.

«کریلو بودانوف»، رئیس باسابقه اطلاعات نظامی اوکراین، یکی از معدود افرادی است که موفق به مقابله با نفوذ یرماک شده و از چندین تلاش برای اخراج خود جان سالم به در برده است. در مقابل، دیگرانی که با یرماک بدرفتاری کردند یا بیش از حد محبوب شدند، بدون تشریفات از کار برکنار شدند.

چالش‌های پیش روی ریاست جمهوری زلنسکی

انتظار می‌رود زلنسکی به زودی جایگزینی برای یرماک اعلام کند. بعید است هر کسی که انتخاب شود، حداقل در ابتدا، قدرتی مشابه یرماک داشته باشد.

این وضعیت می‌تواند برای زلنسکیِ تضعیف‌شده چالش‌برانگیز باشد، به خصوص اگر افشاگری‌های بیشتری از تحقیقات فساد به دنبال داشته باشد. از طرف دیگر، این فرصت وجود دارد که ریاست جمهوری او شاهد ورود ایده‌های تازه و تصمیم‌گیری مبتنی بر اجماع بیشتر باشد، چیزی که بسیاری از نخبگان اوکراین خواستار آن بوده‌اند.