ابطال آنی معاینه فنی خودروهای دودزا؛ سهم ۸۲ درصدی وسایل نقلیه در آلودگی تهران

تشدید نظارت پلیس بر خودروهای آلاینده

در طول هشت ماه گذشته، حدود ۳۰ هزار خودروی دودزا در تهران جریمه شدند، اما این جریمه‌ها نتوانستند تأثیرگذاری لازم را داشته باشند. به نظر می‌رسد نقص و کم‌کاری در مراکز معاینه فنی، این چرخه معیوب را تقویت می‌کرد. با توجه به اینکه وسایل نقلیه سهمی ۸۲ درصدی در آلودگی هوای تهران دارند، رئیس پلیس راهور تهران بزرگ از اجرای جدی‌تر قانونی خبر داد که اگرچه دو سال پیش وضع شده بود، اما اکنون با قاطعیت بیشتری عملی خواهد شد.

بر اساس این بخشنامه، مأموران در سطح معابر جلوی خودروهای دودزا را گرفته و گواهی معاینه فنی آن‌ها را در همان لحظه باطل می‌کنند تا رانندگان متقاعد به تعمیر اساسی خودروی خود شوند.

سایه سنگین «پارتی‌بازی» بر مراکز معاینه فنی

یکی از دلایل اصلی ناکارآمدی سیستم معاینه فنی، وجود روابط و تخلفاتی است که در این مراکز رخ می‌دهد. ماجرای «پارتی‌بازی ممنوع» به بخشنامه‌ای در سال ۱۳۸۷ بازمی‌گردد که مدیرعامل وقت ستاد مرکزی معاینه فنی تهران به مدیران مراکز ابلاغ کرد:

«موکدا به همکاران اعلام می‌کنم اگر کسی خارج از نوبت وارد سالن معاینه فنی شود، آن روز پایان کار او خواهد بود.»

اگرچه تمرکز اولیه این بخشنامه بر رعایت نوبت بود، اما همواره این بحث وجود داشت که کارشناسان گاهی از برخی ایرادات جدی خودرو چشم‌پوشی می‌کنند. در گذشته و پیش از اتصال مراکز به سامانه آنلاین، این تخلفات شدیدتر بود. هرچند امروز اوضاع کمی متفاوت شده، اما هنوز نمونه‌هایی از این تخلفات مشاهده می‌شود؛ از راننده‌ای که تلاش می‌کرد با پرداخت «دویست تومن» مشکل را حل کند تا خودرویی که با وجود تعمیر ظاهری و دریافت مهر تأیید، همچنان دود سیاه و غلیظ تولید می‌کرد.

دور زدن قانون با کاتالیزور موقت

برخی رانندگان، مانند مردی ۳۰ ساله با خودروی ال ۹۰ مدل ۹۱، اذعان داشتند که تنها برای اخذ گواهی معاینه فنی از کاتالیزور موقت استفاده می‌کنند تا بتوانند از امتیازات و تخفیف‌های طرح ترافیک بهره ببرند. این روش، حتی دستگاه‌های مکانیزه بررسی اگزوز را نیز فریب می‌دهد و نشان می‌دهد که ضعف نظارت چگونه سلامت شهروندان را به خطر می‌اندازد.

سامانه آنلاین و نظارت برخط، سدی در برابر تخلف

نظارت برخط پلیس و اتصال مراکز به سامانه آنلاین تا حد زیادی توانسته است جلوی پارتی‌بازی‌ها را بگیرد. خودروی فاقد معاینه فنی معتبر یا دارای نقص جدی، دیگر نمی‌تواند بدون واکنش از خیابان عبور کند؛ حتی اگر راننده‌ای با روابط یا پرداخت پول برگه بگیرد، پلیس می‌تواند آن را در همان لحظه باطل کند. این امر کارشناسان مراکز را نیز مجبور به دقت بیشتر و ثبت هر نقص جدی کرده است.

با این حال، مقاومت رانندگان در برابر تعمیر خودرو همچنان یک چالش بزرگ است. در یکی از خیابان‌های پرتردد، راننده‌ای در پاسخ به تذکر پلیس مبنی بر رفع نقص فنی، اعلام کرد: «این موتور رو بخوان بیارن پایین الان ده میلیون پول می‌گیرن. ندارم جناب سروان. می‌برم می‌خوابونمش تو پارکینگ. ولی الان جریمه ننویس!»

موانع اقتصادی و فرهنگی در مسیر تعمیر خودرو

واکنش‌ها به اجرای سختگیرانه قانون دوگانه است. شهروندان نگران آلودگی هوا از این اقدام عملی پلیس استقبال می‌کنند، اما بسیاری از رانندگان به دلیل هزینه‌های بالای تعمیر مقاومت نشان می‌دهند.

هزینه تعمیر در مقابل جریمه

برخی رانندگان پرداخت جریمه ۱۰۰ تومانی روزانه را به صرفه‌تر از پرداخت کرایه اسنپ ۳۰۰ تومانی یا هزینه‌های سنگین تعمیر می‌دانند. این دیدگاه نشان می‌دهد که مشکل آلودگی هوا ریشه‌ای عمیقاً اقتصادی و فرهنگی دارد؛ یا مردم توان مالی برای تعمیر خودروهای فرسوده خود را ندارند و یا ذهنیت دور زدن قانون همچنان در برخی نگرش‌ها رواج دارد.

منابع اصلی آلودگی هوای تهران

کارشناسان محیط زیست تأکید می‌کنند که اجرای جدی معاینه فنی و تعمیر خودروهای فرسوده، اثر واقعی بر کاهش آلودگی خواهد داشت. منابع اصلی آلودگی تهران در سال جاری عبارتند از:

• وسایل نقلیه با ۸۲ درصد سهم در آلودگی.
• صنایع، مانند پالایشگاه‌ها و کارخانه‌ها.
• مازوت‌سوزی در نیروگاه‌های اطراف.
• گرد و غبار از کانون‌های محلی مانند کویرهای اطراف.

برای رسیدن به نتیجه مطلوب، تنها قانون کافی نیست و وجود مشوق‌های اقتصادی، فرهنگ‌سازی و نظارت مستمر برای حل این بحران ضروری است.