تصاویر جدید ماهواره‌ای از «ساختار ریشات» یا «چشم صحرا» در موریتانی

راز پیدایش «چشم صحرا»

این ساختار غول‌پیکر که از فضا شبیه به چشم گاو نر است، در گذشته محل بحث‌های علمی فراوانی بوده است. زمانی تصور می‌شد که ساختار ریشات نتیجه برخورد یک شهاب سنگ عظیم با زمین است. با این حال، زمین‌شناسان کنونی بر این باورند که این ساختار در اثر فرآیند زمین‌شناختی متفاوتی شکل گرفته است.

اعتقاد غالب این است که «چشم صحرا» در نتیجه بالا آمدن یک گنبد بزرگ از سنگ مذاب (ماگما) که زمانی در زیر سطح زمین قرار داشته، ایجاد شده است. فرسایش‌های طولانی مدت ناشی از باد، شن و ماسه و آب طی میلیون‌ها سال، لایه‌های بیرونی را از بین برده و ساختار کنونی را پدید آورده است.

• قدمت تخمینی: زمین‌شناسان قدمت این ساختار را حداقل ۱۰۰ میلیون سال برآورد می‌کنند.
• فرآیند تشکیل: بالا آمدن یک گنبد بزرگ از سنگ مذاب و شکل‌دهی توسط فرسایش.
• موقعیت: منطقه آدرار، شمال موریتانی، صحرای بزرگ آفریقا.

مشخصات هندسی و دید از فضا

ساختار ریشات، که به دلیل ظاهرش به «چشم آفریقا» نیز شهرت دارد، از مجموعه‌ای از حلقه‌های متحدالمرکز لایه‌لایه تشکیل شده است. این ساختار با قطر خیره‌کننده ۵۰ کیلومتر، از سطح زمین به دشواری قابل مشاهده است، اما از فضا به راحتی تشخیص داده می‌شود و از زمان اولین ماموریت‌های سرنشین‌دار، همواره یک نقطه عطف برای فضانوردان بوده است.

تحلیل تصاویر جدید ماهواره‌ای

تصاویر اخیر که در سپتامبر ۲۰۲۵ توسط ماموریت «کوپرنیک سنتینل-۲» ثبت شده‌اند، دو نمای متفاوت را ارائه می‌دهند: یکی با رنگ طبیعی و دیگری ترکیبی از رنگ‌های کاذب که به برجسته‌سازی ویژگی‌های زمین‌شناسی کمک می‌کند.

این ساختار قابل توجه، بسته به میزان فرسایش انواع مختلف سنگ، لایه‌هایی از سنگ رسوبی را در مکان‌های گوناگون نمایان می‌کند. این موضوع را می‌توان در تصویر با رنگ کاذب بهتر درک کرد:

• سنگ‌های مقاوم (قرمز و صورتی): ماسه‌سنگ‌های کوارتزیت که مقاومت بیشتری در برابر فرسایش دارند، به رنگ‌های قرمز و صورتی دیده می‌شوند و حلقه‌های بیرونی و پشته‌های بلند داخلی را تشکیل می‌دهند.
• سنگ‌های کمتر مقاوم (نواحی تیره): دره‌هایی از سنگ‌های کمتر مقاوم بین پشته‌ها به صورت نواحی تیره‌تر قابل مشاهده هستند.

حلقه‌های مرکزی چشم حدود ۸۰ متر ارتفاع دارند و سنگ‌های تشکیل‌دهنده این بخش‌های مرکزی، قدیمی‌تر از سنگ‌های حلقه‌های بیرونی هستند.

محیط اطراف ساختار

ناحیه تیره اطراف ساختار ریشات در تصویر رنگ طبیعی، بخشی از فلات آدار است. این فلات از سنگ‌های رسوبی تشکیل شده و حدود ۲۰۰ متر بالاتر از ماسه‌های بیابانی اطراف قرار دارد و خود بخشی از «ارگ اوآرانه» (Erg Ouarane) است؛ یک پهنه شنی بسیار بزرگ که صدها کیلومتر تا کشور مالی امتداد دارد.

همچنین، در تصاویر مشاهده می‌شود که شن و ماسه به وضوح در حال پیشروی به سمت جنوب ساختار است. در امتداد یک سازه خشک بستر رودخانه، درختان و بوته‌ها به صورت نقاط کوچکی دیده می‌شوند که در تصویر با رنگ کاذب به رنگ بنفش مشخص شده‌اند.