هشدار زریبافان: انتخابات تناسبی شورای شهر تهران را به سمت شهرداری ضعیف می‌برد

ارزیابی مسعود زریبافان از انتخابات تناسبی

انتخابات تناسبی یک روش متداول در بسیاری از کشورهای جهان است. بر اساس بررسی‌های انجام شده در سال ۲۰۱۶ میلادی، ۳۸ درصد از کشورهای جهان با استفاده از انتخابات تناسبی، ۴۰ درصد با انتخابات اکثریتی، ۱۴ درصد با انتخابات ترکیبی، ۶ درصد با دیگر روش‌ها و ۲ درصد بدون انتخابات اداره می‌شوند.

انتخابات تناسبی نسبت به انتخابات اکثریتی، به مفاهیمی چون دموکراسی، مردم‌سالاری و عدالت نزدیک‌تر است. در این روش، سلایق مختلف بر اساس تعداد طرفداران خود، نمایندگانشان را به مجالس و شوراها راهی می‌کنند؛ در حالی که در انتخابات اکثریتی، اکثریت نسبی، قدرت مطلق سیاسی را به دست می‌آورد.

تناسبی برای مجلس، نه برای شوراها

با وجود محاسن و برتری‌هایی که انتخابات تناسبی نسبت به روش اکثریتی دارد، این روش برای انتخابات مجلس که دارای نقش سیاسی، تقنینی و نظارتی است، مناسب‌تر به نظر می‌رسد. به ویژه اگر قرار باشد به احزاب سیاسی میدان بیشتری داده شود، این روش می‌تواند تأثیر بسزایی در نقش‌آفرینی احزاب در اداره کشور داشته باشد.

اما به باور اینجانب، این روش برای انتخابات شوراهای شهر و روستا که مسئولیت و نقش سیاسی و کشوری ندارند، نمی‌تواند نتیجه مطلوبی داشته باشد. مهمترین وظیفه این شوراها، انتخاب شهردار و دهیار است که مسئولیت کاملاً اجرایی و خدماتی در محدوده شهر و روستا بر عهده دارند.

• ورود سیاست به عرصه وظایف شورا، «سم مهلک» برای خدمت مستقیم به شهروندان و روستائیان است.
• انتخابات تناسبی در شهرها، یک «شورای متکثر» را به ارمغان می‌آورد.
• این تکثر، انتخاب یک شهردار کارآمد و مقتدر، به ویژه برای ابرشهر تهران، را بسیار مشکل می‌کند.
• اداره شهر با کثرت نظرات، نمی‌تواند یکدلی لازم را برای خدمات‌رسانی همه‌جانبه ایجاد کند.

ضرورت یکپارچگی شورا؛ درس از گذشته

تجربه تاریخی شورای شهر تهران، ضرورت یکپارچگی و اتفاق نظر را گوشزد می‌کند. شورای شهر اول تهران به دلیل اختلافات اعضاء ناموفق بود و در نهایت منحل شد؛ در مقابل، شورای دوم که یکپارچه و متحد بود، یکی از موفق‌ترین شوراهای کشور و شهرداران منتخب آن نیز از موفق‌ترین شهرداران تهران بودند.

نکته حائز اهمیت این است که انتخابات تناسبی در این مرحله به صورت آزمایشی و پایلوت برای انجام انتخابات تناسبی در مجلس آینده در حال انجام است. اگر این روش در شورای شهر تهران با شکست مواجه شود، به احتمال زیاد این روش انتخاباتی به بایگانی خواهد رفت.

تأثیر بر مشارکت و آینده شهرداری تهران

افزایش مشارکت با تعدد بازیگران

قطعاً با ازدیاد بازیگران ذی‌نفع در انتخابات، که هر کدام مخاطب خاص خود را دارند و همه تلاش خود را برای رأی‌آوری به کار خواهند بست، در افزایش مشارکت مردمی تأثیر مثبتی مشاهده خواهد شد.

سرنوشت مبهم شهردار آینده

هرچند زود است که در خصوص اشخاصی مانند آقایان مرعشی، هاشمی، زاکانی، حناچی و بذرپاش به عنوان گزینه‌های مطرح شهرداری آینده تهران قضاوت شود، اما می‌توان در مورد سرنوشت مدیریتی شهردار آینده اظهارنظر کرد.

شهرداری که توسط شورای متکثر انتخاب شود، کار بسیار دشواری در مقابل خود داشته و سرنوشت کاری و مدیریتی مبهمی خواهد داشت. من چشم‌انداز موفقی را برای او نمی‌بینم و اگر این اتفاق رخ دهد، آسیب زیادی به شهر تهران و خدمات‌رسانی به مردم آن وارد خواهد شد.

با توجه به اهمیت بالای شهر تهران و وسعت و تنوع وظایف شهرداری، شهردار تهران باید از ویژگی‌های ویژه‌ای برخوردار باشد:

• تخصص مرتبط و تجربه مفید در اداره شهر.
• آشنایی کامل به ظرفیت‌های گسترده شهرداری.
• روحیه مردم‌مداری و خدمت‌گذاری.
• اقتدار و وقت‌گذاری کافی.
• قدرت تعامل سازنده با دولت.
• به ویژه، سعه صدر فراوان برای تعامل با اعضاء شورای شهر.