چالش‌های مهار آتش در جنگل‌های الیت؛ از شیب تند تا پیشنهاد واگذاری به بخش خصوصی

آتش‌سوزی طولانی‌مدت در جنگل‌های حفاظت‌شده الیت (مرزن‌آباد چالوس)، بار دیگر ضعف‌های ساختاری در مدیریت بحران حریق در عرصه‌های طبیعی کشور را نمایان ساخت. در حالی که عملیات مهار با حضور بیش از ۷۰۰ نیرو و صرف هزینه‌های سنگین طی بیش از سه هفته ادامه دارد، کارشناسان بر لزوم بازنگری علمی در مدیریت جنگل و واگذاری عملیات اطفاء به بخش غیردولتی تاکید می‌کنند.

تحلیل کارشناس: مدیریت علمی و واگذاری به غیردولتی

بهزاد انگورج، کارشناس ارشد جنگل و منابع طبیعی، با اشاره به استمرار چالش‌های اطفای حریق، مهم‌ترین مشکلات را «کمبود تجهیزات، صعب‌العبوری مناطق و نبود سازوکارهای کارآمد» دانست. وی تاکید کرد که اتکای صرف به رویکردهای احساسی و تصمیم‌گیری بر اساس علاقه به درختان، بدون پذیرش فرآیندهای طبیعی حذف و جایگزینی، نمی‌تواند منجر به مدیریت علمی و پایدار شود.

مدیریت جنگل؛ «کشتی در حال غرق با بار اضافی»

این کارشناس، وضعیت مدیریت جنگل را به «کشتی در حال غرق با بار اضافی» تشبیه کرد و توضیح داد که طبیعت سالانه میلیاردها نهال تولید می‌کند و بخش عمده‌ای از آن‌ها را حذف می‌کند. در جنگل‌های الیت، که بخشی از مناطق حفاظت‌شده هستند، بخش‌های فوقانی با شرایط اکولوژیکی سخت بیشترین آسیب را دیده‌اند. سطوح پایین‌دست عمدتاً صخره‌ای و غیرقابل دسترس هستند و این وضعیت خطر پسروی مرز جنگل و کاهش پوشش گیاهی را افزایش داده است.

• خسارات حریق عمدتاً سطحی و تنه‌ای بوده و به ندرت به تاج درختان سرایت کرده است.
• آسیب‌ها شامل نابودی نهال‌ها، سوختگی یقه درختان و افزایش احتمال پوسیدگی و توخالی‌شدن تنه‌ها می‌شود.

لزوم کاهش تصدی‌گری دولت

انگورج ضمن ناکارآمد خواندن گسترش ساختارهای دولتی و ایجاد مراکز جدید (مانند تجربه دهه ۱۳۹۰)، تشکیل مرکز تخصصی اطفای حریق عرصه‌های طبیعی را اقدامی غیرضروری و مغایر با اصلاح نظام اداری ارزیابی کرد.

عملیات مرتبط با حریق در عرصه‌های طبیعی قابلیت کامل واگذاری به بخش غیردولتی را دارد و دولت باید در راستای سیاست‌های مردمی‌سازی اقتصاد، زمینه را برای مشارکت گسترده‌تر بخش غیردولتی فراهم کند.

وی افزود که کاهش تصدی‌گری دولت و استفاده از ظرفیت بخش غیردولتی می‌تواند به افزایش کارآمدی، کاهش هزینه‌ها و ارتقای کیفیت مدیریت بحران‌ها منجر شود. طولانی شدن عملیات اطفا به دلیل دشواری‌های منطقه و ضعف انسجام فرماندهی، خسارات جدی به پوشش جنگلی وارد کرده است.

عملیات دشوار در شیب‌های تند الیت

محمد قربان‌نژاد، جانشین معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، اعلام کرد که آتش در جنگل‌های الیت با همکاری نیروهای مردمی و مسئولان تا حد زیادی مهار شده و عملیات پایش همچنان ادامه دارد. وی از کمک‌های مؤثر کشور ترکیه و همچنین نقش نیروهای هوانیروز و هوافضای سپاه قدردانی کرد.

مهار نسبی آتش و تهدید وزش باد

با وجود مهار نسبی، خطر شعله‌ور شدن مجدد آتش همچنان جدی است. قربان‌نژاد هشدار داد:

• وزش باد با سرعت ۴۰ تا ۶۰ کیلومتر در ساعت طی روزهای آینده تهدیدی جدی است.
• به همین دلیل، نیروها تا پایان کامل مهار آتش در منطقه مستقر خواهند بود.

حضور گسترده نیروها و شرایط صعب‌العبور

رضا مشایخ، رئیس اداره منابع طبیعی چالوس، با تشریح وضعیت دشوار منطقه آتش‌سوزی، به ادامه عملیات لکه‌گیری اشاره کرد. بیش از ۷۰۰ نفر نیرو از استان‌های مختلف کشور از جمله آذربایجان، کردستان و خوزستان در مهار آتش نقش داشتند. در حال حاضر، هر شب حدود ۳۰ نفر و در روز حدود ۱۰۰ نفر از نیروهای غرب مازندران در منطقه حضور دارند.

مشایخ وضعیت منطقه را اینگونه توصیف کرد:

وی تاکید کرد که برخی نقاط آن‌قدر پرتگاه‌گونه است که نزدیک‌شدن نیروها با خطر جدی برای جان آنان همراه است و نیروهای عملیاتی اغلب بدون ابزار تخصصی کوهنوردی مانند طناب، در حال تلاش شبانه‌روزی هستند.

برنامه آینده: ایجاد پایگاه‌های تخصصی

سختی‌های اطفای حریق در جنگل‌های شمال، لزوم ایجاد پایگاه‌های تخصصی را بیش از پیش نمایان کرده است. در همین راستا، قرار است در استان مازندران دو پایگاه اطفای حریق با اختصاص دو فروند بالگرد ایجاد شود تا توان عملیاتی منطقه برای مقابله با بحران‌های مشابه تقویت شود.