علی ربیعی: معلولیت، نه نقص؛ حمایت از دسترسی به دانش، سرمایه‌گذاری ملی است

علی ربیعی، نویسنده و تحلیلگر اجتماعی، در یادداشتی تحلیلی به مناسبت اختتامیه سومین دوره جشنواره ملی کاما، که با هدف تقدیر از آثار برتر نویسندگان، پژوهشگران و پدیدآورندگان دارای معلولیت برگزار شد، بر لزوم درک عمیق‌تر جامعه از تجربه زیسته این افراد تاکید کرد و این رویداد را پنجره‌ای رو به عدالت اجتماعی و فهم انسانی دانست.

جشنواره کاما؛ پنجره‌ای رو به درک و همبستگی

به عقیده ربیعی، هر جمعی که محور آن «کتاب» و «انسان» است، همواره یادآور این حقیقت است که بلوغ جامعه زمانی محقق می‌شود که به تجربه کسانی گوش دهد که کمتر دیده شده‌اند. جشنواره کتاب افراد دارای معلولیت فراتر از یک رویداد فرهنگی صرف، پنجره‌ای است رو به فهم عمیق‌تر از زندگی اجتماعی امروز ایران.

درس‌هایی از رودکی، شاعر نابینا

ربیعی در این مراسم با اشاره به شعر طناز و رندانه رودکی، شاعر برجسته و نابینای ایرانی، به اهمیت تجربه و سن پرداخت و ابیاتی از او را نقل کرد:

من موی خویش را نه از آن می‌کنم سیاه / تا باز نو جوان شوم و نو کنم گناه
چون جامه‌ها به وقت مصیبت سیه کنند / من موی از مصیبت پیری کنم سیاه

او این ابیات را حکایت نگاه ما به تجربه و زندگی دانست و یادآور شد که هر سپیدی مو و هر خط بر چهره، نه نشانه ضعف، که نماد تجربه، دانش و صبر است. وی تاکید کرد که این نگاه به تجربه، سنگ‌بنای عدالت اجتماعی است.

معلولیت؛ شکلی دیگر از ادراک در جهان

کتاب‌هایی که در حوزه معلولیت نوشته می‌شوند، خواه پژوهشی، خواه روایی و تجربه‌محور، آینه‌هایی هستند که به جامعه می‌آموزند معلولیت را نه نقص، بلکه شکل دیگری از بودن در جهان درک کند. در این آثار، انسان بر هر مفهوم اداری یا پزشکی مقدم است و این، ارزشمندترین دستاورد آنهاست.

در بسیاری از این نوشته‌ها، معلولیت نه محدودیت، بلکه روایتی از نوع دیگری از ادراک است؛ ادراکی که گاه شفاف‌تر و انسانی‌تر از درک چشم بینا یا گوش شنواست. این آثار همزمان از:

• رنج‌های ناپیدا، موانع اجتماعی و تبعیض‌های خاموش سخن می‌گویند.
• توانایی‌ها، خلاقیت‌ها و اراده‌ای که جهان فردی نویسندگانش را هر روز دوباره می‌سازد.

ربیعی تاکید کرد: «جامعه تنها زمانی سالم است که همه صداها -حتی آرام‌ترین‌شان- شنیده شوند.»

توسعه اجتماعی با ساختن «درک» و «همدلی»

حمایت از دسترسی افراد دارای معلولیت به کتاب و دانش، یک سرمایه‌گذاری ملی و انسانی است. ایران سرزمین استعدادهاست و معلولان این سرزمین نیز در موسیقی، علوم انسانی، فناوری و پژوهش آثار درخشانی آفریده‌اند.

نویسندگان و پژوهشگران این حوزه، واسطه میان ما و این حقیقت مهم‌اند که توسعه اجتماعی فقط با ساختن جاده و پل پیش نمی‌رود، بلکه با ساختن «درک» و «همبستگی» پیش می‌رود. مسئولیت همگان این است که دروازه دانش، دسترسی به آگاهی و تفکر آزاد را برای افراد دارای معلولیت بازتر کنند. او پیشنهاد کرد که کتابخانه ملی می‌تواند پیشگام این حرکت باشد؛ حرکتی که از فناوری آغاز می‌شود اما به عدالت، برابری و کرامت انسانی ختم خواهد شد.