COP30: وعده ۳۰۰ میلیارد دلاری و شکاف مالی ۱.۳ تریلیون دلاری در بحران اقلیمی

چالش‌های مالی و شکاف عظیم تعهدات جهانی

پس از ناامیدی از نتایج COP29، انتظارات بسیار بالایی از برزیل برای ریاست این دوره وجود داشت؛ اما روند پیچیده و شرایط ژئوپلیتیکی فعلی، ارائه تحولی قابل توجه را دشوار کرد. یکی از مسائل کلیدی، ابهامات مربوط به تعهد به اختصاص حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار به اقدامات اقلیمی کشورهای در حال توسعه تا سال ۲۰۳۵ بود. این رقم در مقایسه با نیاز واقعی این کشورها که حدود ۱.۳ تریلیون دلار در سال تخمین زده می‌شود، بسیار ناچیز است.

وعده NCQG و ابهام در تامین بودجه

کشورهای توسعه یافته در COP29 وعده دادند که رهبری تامین مالی هدف جدید کمی جمعی (NCQG) را بر عهده بگیرند؛ اما تاکنون رویکردی روشن برای نحوه تامین این بودجه مشخص نشده است. توافق اولیه پاریس، کشورهای توسعه یافته را متعهد به جمع‌آوری ۱۰۰ میلیارد دلار برای حمایت از کشورهای در حال توسعه کرده بود، چرا که این کشورها عامل اصلی انتشار گازهای گلخانه‌ای نبوده‌اند اما متحمل اثرات تغییرات اقلیمی شده‌اند. با این حال، بیشتر بودجه به جای سازگاری یا صندوق‌های خسارت و زیان، به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای اختصاص یافته است.

در مذاکرات، کشورهای در حال توسعه خواستار هدفی واقع‌بینانه‌تر بودند و همزمان علیه فشار برای حمایت از حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی بدون تامین مالی کافی مقاومت کردند.

موانع ژئوپلیتیکی و مشکلات سازگاری مالی

شرایط ژئوپلیتیکی، به‌ویژه با خروج مجدد آمریکا از توافق پاریس و مواضع ضداقلیمی برخی کشورها مانند آرژانتین و برخی کشورهای اروپایی، بر پیچیدگی مذاکرات افزود. همچنین، با وجود پذیرش شاخص‌های جدید برای اندازه‌گیری سازگاری، تامین مالی در این حوزه همچنان عقب است. افزایش سه برابری بودجه اگر از پایه‌ای ناکافی آغاز شود، تاثیر چندانی نخواهد داشت. شکاف مالی میان شاخص‌های سازگاری و پول واقعی همچنان بزرگ باقی مانده است.

نقشه‌های راه و اهمیت بازیگران غیررسمی

با وجود چالش‌ها در متن رسمی مذاکرات، جنبه‌های مهمی در حاشیه COP30 شکل گرفت که کمتر دیده شدند اما تاثیرشان بزرگ است. رئیس جمهور برزیل، لولا، درخواست تهیه نقشه راه برای گذار از سوخت‌های فسیلی را مطرح کرد که با حمایت بیش از ۸۰ کشور و گروه مختلف جامعه مدنی مواجه شد و ۲۴ کشور به طرح بِلِم کلمبیا پیوستند. این حرکت، هرچند در متن نهایی رسمی نبود، شتاب قابل توجهی گرفت.

چمپا پاتل، مدیر اجرایی دولت‌ها و سیاست‌ها در گروه آب و هوا، تاکید کرد که تحولاتی که پیرامون COP رخ می‌دهد، اغلب مهم‌تر از متن رسمی مذاکرات است و باید به جای انتظار پیشرفت‌های فوری، چشم‌اندازی بلندمدت داشته باشیم.

اقتصاد واقعی در خط مقدم تغییرات اقلیمی

نقشه‌های راه بر اقتصاد واقعی تمرکز دارند؛ یعنی کسب‌وکارها، جامعه مدنی و دولت‌های محلی که می‌توانند سریع‌تر از دولت‌های ملی در مقابله با تغییرات اقلیمی گام بردارند. این بازیگران محلی نقش مهمی در اجرای اقدامات عملی دارند:

• بازارهای کربن در کالیفرنیا و کبک.
• مالیات آلاینده‌ها در ایالت کرتارو مکزیک.
• برنامه‌های دفاع از سیل در کرالا هند.

در این مسیر، ترکیب رویکردهای از بالا به پایین و از پایین به بالا ضروری است و پول و منابع باید به سمت دولت‌ها و جوامع محلی که خواهان اقدام‌اند اما منابع لازم را ندارند، جریان یابد.

دیپلماسی و قدرت جامعه مدنی

مذاکرات COP30 از نظر دموکراسی و شفافیت، بیشتر در قالب دیپلماسی پشت درهای بسته و گفت‌وگوهای محدود برگزار شد که انعطاف و شفافیت کمتری نسبت به دوره‌های پیشین داشت. با این حال، حضور غیرمعمول و قدرتمند جامعه مدنی، از جمله فعالان بومی و جوان، به همراه اعتراض‌های خلاقانه و سازماندهی شده، یکی از نقاط قوت مهم این دوره بود. این تلاش‌های جمعی، کسب و کار، دولت و افراد جامعه مدنی را به صحنه‌ای پیوند داد که برای تحرک بیشتر در زمینه تغییرات اقلیمی حیاتی است.

مسیر پیش رو

COP30 با تمام کاستی‌ها و انتقادها، یکی از مراحل کلیدی در روند تحول جهانی برای مقابله با بحران اقلیمی به شمار می‌رود. برای موفقیت بلندمدت، باید به جای تمرکز صرف بر نتایج کوتاه‌مدت، به ظرفیت‌سازی برای دولت‌ها و جوامع محلی و تقویت منابع مالی پایدار توجه کرد تا مسیر گذار به جهانی بدون سوخت‌های فسیلی و آسیب کمتر اقلیمی به واقعیت نزدیک شود.