گزارش مجلس: کسری ۷۹۱ هزار میلیارد تومانی بودجه ۱۴۰۳ و جزئیات جبران آن

ارزیابی عملکرد مالی دولت در سال ۱۴۰۳

مرکز پژوهش‌های مجلس با انتشار گزارشی تحت عنوان «بررسی عملکرد قانون بودجه و عملکرد مالی دولت در سال ۱۴۰۳»، به ارزیابی دقیق موفقیت‌ها و چالش‌های بودجه سال گذشته پرداخته است. هرچند اتکای بیشتر بودجه به درآمدهای پایدار مانند درآمدهای مالیاتی و گمرکی به عنوان یک نقطه قوت محسوب می‌شود، اما در مقابل، دولت برای جبران ناترازی مالی از منابع خارج از سقف بودجه عمومی استفاده کرده است.

جزئیات کسری بودجه ۷۹۱ هزار میلیارد تومانی

یافته‌های بازوی پژوهشی مجلس نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۳، منابع پیش‌بینی شده در قانون بودجه ۲,۲۹۹ هزار میلیارد تومان بوده، در حالی که جمع مصارف بودجه به ۲,۷۸۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. این میزان مصارف، ۹ درصد بالاتر از سقف تعیین شده در قانون بودجه بوده است.

با احتساب ۳۰۵ هزار میلیارد تومان پرداختی دولت برای جبران کسری پرداخت یارانه‌ها و تأمین کالابرگ (که خارج از سقف بودجه عمومی بودند)، مجموع پرداختی‌ها به ۳,۰۹۰ هزار میلیارد تومان بالغ شده است. بر این اساس، کسری بودجه محقق شده در سال ۱۴۰۳، معادل ۷۹۱ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.

منابع جبران کسری: استقراض و فروش اوراق

دولت برای تأمین این کسری قابل توجه، به روش‌های مختلفی برای جذب منابع خارج از سقف بودجه متوسل شده است:

استقراض ۴۶۱ همتی از صندوق توسعه ملی

مجموع استقراض دولت از صندوق توسعه ملی در سال ۱۴۰۳، با اخذ مجوزهای متعدد، به ۴۶۱ هزار میلیارد تومان رسید. جزئیات این برداشت‌ها به شرح زیر است:

• ۳۸۶ هزار میلیارد تومان از سهم صندوق از محل صادرات نفت، گاز و میعانات گازی (که تماماً به بودجه عمرانی اختصاص یافت).
• ۴۰ هزار میلیارد تومان برای اختصاص کالابرگ.
• ۲۰ هزار میلیارد تومان برای تأمین ارز دارو و تجهیزات ضروری پزشکی.
• ۱۴ هزار میلیارد تومان از منابع مصرف نشده صندوق در سال ۱۴۰۲ که در سال ۱۴۰۳ هزینه شد.

تامین اعتبار ۲۵۵ همتی از فروش اوراق مالی

دولت همچنین برای تأمین کسری خود، مجوز فروش ۲۷۰ هزار میلیارد تومان اوراق مالی اسلامی، خارج از سقف بودجه را دریافت کرد. با توجه به اینکه این اوراق با قیمتی کمتر از قیمت اسمی به فروش رسیده‌اند، دولت توانست از این محل، ۲۵۵ هزار میلیارد تومان تأمین اعتبار کند.

برداشت ۴۰ همتی از تنخواه بانک مرکزی

گزارش مرکز پژوهش‌ها حاکی از آن است که یکی دیگر از منابع جبران کسری بودجه در سال ۱۴۰۳، برداشت ۴۰ هزار میلیارد تومانی دولت از تنخواه بانک مرکزی بوده است.

این در حالی است که رحمت الله اکرمی، خزانه‌دار کل کشور، اخیراً اعلام کرده بود که دولت در سه سال گذشته از تنخواه استفاده نکرده بود، اما امسال پس از سه سال دوباره مجبور به استفاده از تنخواه شد.

علاوه بر موارد فوق، دولت ۳۵ هزار میلیارد تومان نیز از محل برداشت از حساب شرکت‌های دولتی تأمین اعتبار کرده است.

نقش یارانه‌ها در ناترازی بودجه

یکی از نکات کانونی گزارش مجلس، نقش چشمگیر پرداختی‌های دولت به سازمان هدفمندی یارانه‌ها در ایجاد کسری بودجه عمومی است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ۳۰۵ هزار میلیارد تومان از مصارف بودجه، صرف جبران کسری پرداخت یارانه به سازمان هدفمندی یارانه‌ها شده است.

این رقم به معنای آن است که حدود ۳۸ درصد از کل کسری بودجه سال ۱۴۰۳ ناشی از کسری بودجه هدفمندی یارانه‌ها بوده است. در صورت حذف این بخش از مصارف، کسری بودجه سال ۱۴۰۳ به ۴۸۶ هزار میلیارد تومان کاهش می‌یافت.

راه‌حل‌های پیشنهادی برای اصلاح ساختار بودجه

مرکز پژوهش‌های مجلس تأکید می‌کند که ریشه اصلی ناترازی بودجه، در سیاست‌های نادرست رفاهی و حمایتی، سیاست‌گذاری اشتباه در حوزه انرژی، مشکلات نظام اداری و اجرایی و همچنین نظام پولی و بانکی کشور نهفته است. برای کاهش کسری بودجه، اتخاذ تدابیر اصلاحی در این حوزه‌ها ضروری است.

پیشنهادات کوتاه‌مدت و بلندمدت:

• واقع‌بینانه کردن برآوردها: فروض و برآوردهای منابع بودجه باید بر اساس ظرفیت‌های واقعی اقتصاد ایران تنظیم شوند و اتکا به درآمدهای نامطمئن کاهش یابد.
• شفاف‌سازی هزینه‌های پنهان: هزینه‌هایی مانند یارانه‌های پنهان انرژی و بدهی دولت به صندوق‌ها باید شفاف‌سازی و در بودجه گنجانده شوند تا تصویر واقعی‌تری از وضعیت مالی دولت ارائه شود.
• اصلاح نظام یارانه‌ها: اصلاح قانون هدفمندی یارانه‌ها و بازتعریف شیوه حمایت دولت از خانوار یک ضرورت است. سوق دادن یارانه‌ها به افراد کم‌درآمد، بازآرایی تدریجی نظام یارانه‌های انرژی و تقویت شبکه‌های تأمین اجتماعی می‌تواند بار مالی دولت را به شکل چشمگیری کاهش دهد.