نیجر حق فروش اورانیوم ملی‌شده را اعلام کرد؛ مناقشه با فرانسه و احتمال معامله با روسیه

مناقشه بر سر ملی‌سازی معادن اورانیوم

استخراج اورانیوم در نیجر به یکی از موضوعات اصلی اختلاف میان دولت این کشور و شرکت دولتی «اورانو» فرانسه تبدیل شده است. شرکت سومیر که در گذشته وابسته به اورانو فرانسه بود، در ماه خرداد (ژوئن) توسط دولت نیجر ملی اعلام شد.

شرکت اورانو فرانسه، که ۹۰ درصد سهام آن دولتی است، برای چندین دهه اداره و بهره‌برداری از معادن اورانیوم نیجر را در اختیار داشت. این شرکت در دسامبر سال گذشته میلادی (آذر ماه ۱۴۰۳) اذعان کرد که کنترل عملیاتی خود بر سه معدن اصلی اورانیوم نیجر را از دست داده است.

ذخایر عظیم و تلاش‌های حقوقی فرانسه

معدن «ایمورارن» نیجر یکی از بزرگترین ذخایر اورانیوم جهان را در خود جای داده است که حجم آن در حدود ۲۰۰ هزار تن برآورد می‌شود. این در حالی است که شرکت اورانو فرانسه، که رسماً ۶۰ درصد سهام شرکت‌های وابسته را در اختیار دارد، با دنبال کردن رویه‌های حقوقی برای به دست آوردن مجدد کنترل عملیاتی استخراج و فروش اورانیوم نیجر تلاش کرده است.

اورانو اواخر ماه سپتامبر ادعا کرد که یک دادگاه در ارتباط با ملی شدن شرکت سومیر به نفع آن رأی داده و به دولت نیجر دستور داده است که حق فروش اورانیوم تولیدی سومیر را ندارد. معدن شرکت سومیر در حدود یک هزار و ۳۰۰ تن اورانیوم به ارزش تقریبی ۲۵۰ میلیون یورو دارد.

معامله با روسیه و نگرانی‌های امنیتی فرانسه

گزارش‌های خبری اخیر حاکی از آن است که محموله‌ای شامل یک هزار تن اورانیوم از شهر آرلیت در شمال نیجر، محل استقرار معدن سومیر، از طریق بورکینا فاسو به «لومه»، پایتخت توگو، منتقل شده است.

روزنامه فرانسوی «لوموند» پیش از این با اشاره به احتمال فروش این محموله اورانیوم به روسیه، ادعا کرده بود که دولت فرانسه نگران است این محموله در مسیر انتقال به روسیه به دست گروه‌های تروریستی القاعده و داعش بیفتد.

این معامله میان دولت نظامی نیجر به ریاست ژنرال عبدالرحمن چیانی و شرکت روسی «روس‌اتم» در حال نهایی شدن است. مقام‌های نیجر در تلاش‌ هستند تا اورانیوم انبار شده در سایت آرلیت را که پیش‌تر تحت مدیریت شرکت فرانسوی اورانو بود، به فروش برسانند.

موج دوم استعمارزدایی در آفریقا

اقدام نیجر در راستای یک روند گسترده‌تر در منطقه ساحل آفریقا قرار دارد. دولت‌های نظامی که بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ در کشورهای نیجر، مالی و بورکینا فاسو به قدرت رسیده‌اند، فعالانه نیروهای نظامی فرانسه را مجبور به خروج کرده و روابط دیپلماتیک خود را با پاریس قطع کرده‌اند. نظامیان نیجر در ششم مردادماه ۱۴۰۲ ژنرال چیانی را به عنوان رئیس شورای انتقالی این کشور منصوب کردند.

«موسسه سیاست بین‌الملل اتریش» این اقدامات را بخشی از یک روند گسترده استقلال‌طلبی و تأکید بر حاکمیت ملی دانسته و از آن به عنوان «موج دوم استعمارزدایی در آفریقا» یاد کرده است.

تلاش برای کاهش وابستگی اقتصادی

صنایع فرانسه، به‌ویژه صنعت هسته‌ای، به شدت به واردات منابع طبیعی از آفریقا، از جمله اورانیوم از نیجر، متکی هستند. این احتمال وجود دارد که کشورهای آفریقایی پس از پایان دادن به همکاری نظامی، برای کاهش وابستگی اقتصادی خود به پاریس نیز تلاش کنند و روابط اقتصادی با شرکای دیگر را گسترش دهند. در همین راستا، ایده خروج از منطقه پولی «فرانک سی‌اف‌ای» توسط کشورهای مالی، بورکینا فاسو و نیجر نیز مطرح شده است.

نیجر، کشوری محصور در خشکی با وسعت ۱،۲۶۷،۰۰۰ کیلومتر مربع در غرب منطقه ساحل آفریقا، حدود ۲۷ میلیون نفر جمعیت دارد.