ابهامات تضمین‌های امنیتی اوکراین؛ چالش‌های طرح «نیروی اطمینان‌بخش» غرب

تعریف «تضمین امنیتی مثبت» و شکاف در تعهدات غرب

تحلیل‌های بین‌المللی تصریح می‌کنند که تضمین امنیتی مطلق نه برای اوکراین و نه برای هیچ کشور دیگری قابل تحقق نیست. با این حال، اوکراین به دنبال نوعی «تضمین امنیتی مثبت» است که شامل تعهداتی روشن، الزام‌آور و چندلایه‌ای باشد؛ به طوری که در صورت وقوع تهدید، کشورهای تضمین‌کننده موظف به مداخله و حمایت عملی از اوکراین شوند.

با وجود این خواسته، تفاوت در تعاریف، برداشت‌ها و سطح تعهدات کشورهای غربی نسبت به این مفهوم، مانع از شکل‌گیری تصویری شفاف از ساختار و دامنه این تضمین‌ها شده است. این ابهام می‌تواند به پیامدهای زیر منجر شود:

• ایجاد انتظارات نامعقول در کی‌یف.
• سوءبرداشت‌های سیاسی در طرفین.
• ایجاد شکاف عمیق میان وعده‌های سیاسی و اقدامات واقعی در میدان عمل.

ایده جنجالی «نیروی اطمینان‌بخش» اروپایی

یکی از ایده‌های مطرح‌شده برای عملیاتی کردن تضمین‌های امنیتی، تشکیل یک «نیروی اطمینان‌بخش» اروپایی است. این طرح دارای جزئیات نظامی قابل توجهی است:

• استقرار زمینی: استقرار ده‌ها هزار نیروی زمینی در خاک اوکراین.
• حضور دریایی: حضور کشورهای عضو «ائتلاف داوطلبان» (Coalition of the Willing) در دریای سیاه.
• نقش آمریکا: آمریکا در چارچوبی محدود، پشتیبانی اطلاعاتی، لجستیکی و هوایی ارائه خواهد داد، اما حضور نیروی زمینی نخواهد داشت.

تحلیلگران معتقدند که این طرح با دو پارادوکس مهم راهبردی روبه‌رو است که اجرای آن را در شرایط کنونی بسیار دشوار می‌سازد:

پارادوکس اول: تشدید مذاکرات و افزایش انگیزه روسیه

طرح استقرار نیروی اطمینان‌بخش پیش از دستیابی به آتش‌بس، روند مذاکرات میان روسیه و اوکراین را به شدت پیچیده‌تر کرده است. مسکو با قاطعیت با حضور هرگونه نیروی غربی در اوکراین مخالف است و مطرح شدن عمومی این طرح، عملاً انگیزه مسکو برای ادامه جنگ را افزایش داده است.

پارادوکس دوم: ریسک درگیری مستقیم با روسیه

در صورت حمله روسیه به این نیروهای غربی، کشورهای مشارکت‌کننده با یک دوراهی دشوار مواجه می‌شوند:

1. پاسخ قاطع و ورود مستقیم به جنگ با روسیه.
2. عدم واکنش متناسب و از دست رفتن کامل اعتبار مأموریت و تضمین‌های امنیتی.

هر دو مسیر می‌تواند پیامدهای سیاسی و امنیتی گسترده‌ای برای اروپا و ناتو در پی داشته باشد.

طرح کم‌خطرتر «اسکای‌شیلد» (Sky Shield)

یک گزینه کم‌خطرتر که توسط برخی تحلیلگران پیشنهاد شده، طرح «اسکای‌شیلد» یا حمایت هوایی آمریکا و اروپا از اوکراین است. بر اساس این طرح، غرب می‌تواند پیش از آتش‌بس و بدون تشدید تنش، مناطق دفاع هوایی مشترک ایجاد کند.

جزئیات طرح اسکای‌شیلد:

• فعالیت هواپیماها و سامانه‌های پدافندی غربی تنها بر فراز مناطق غربی و مرکزی اوکراین.
• مأموریت اصلی آنها رهگیری پهپادهای روسی است.

مزایای این طرح شامل جلوگیری از مواجهه جنگنده‌های غربی با هواپیماهای سرنشین‌دار روسیه، محدود بودن فعالیت به خاک اوکراین و نقض‌نشدن حریم هوایی روسیه است. این رویکرد خطر تشدید تنش مستقیم را به شکل قابل توجهی کاهش داده و می‌تواند فراتر از کمک‌های مادی، مالی و اطلاعاتی، یاری عملی به نیروهای مسلح اوکراین برساند.

نتیجه‌گیری: احتیاط در اجرا و تکیه بر توان داخلی

تضمین‌های امنیتی روشن و تعریف‌شده، شرطی کلیدی برای موفقیت آتش‌بس آینده محسوب می‌شوند. با این حال، تحلیلگران تأکید دارند که این ایدهٔ مطلوب باید با احتیاط کامل اجرا شود؛ نباید انتظاراتی ایجاد کند که قابل تحقق نیست و نباید این تصور غلط را به وجود آورد که سطح دخالت غرب پس از پایان جنگ دگرگون خواهد شد.

در شرایط امروز، موضوع استقرار یک «نیروی اطمینان‌بخش» در اوکراین، بحثی انحرافی است. در نهایت، تضمین‌کنندهٔ اصلی امنیت اوکراین همان نیروهای مسلح خود این کشور بوده و خواهند بود.