هشدار سازمان جهانی بهداشت درباره کمبود شدید داروهای چاقی و درخواست دسترسی عادلانه

بحران جهانی چاقی و موانع دسترسی

در حال حاضر، بیش از یک میلیارد نفر در سراسر جهان با مشکل چاقی دست و پنجه نرم می‌کنند. بر اساس پیش‌بینی‌ها، در صورت عدم اتخاذ تدابیر لازم، این تعداد تا سال ۲۰۳۰ میلادی از مرز دو میلیارد نفر فراتر خواهد رفت.

سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده است که موانع اصلی در مسیر دسترسی جهانی به این تزریق‌های مؤثر، که می‌توانند به کاهش چشمگیر وزن کمک کنند، شامل موارد زیر است:

• هزینه‌های بالا
• ظرفیت تولید محدود
• محدودیت‌های زنجیره تأمین

WHO پیش از این، داروهای GLP-1 را به فهرست داروهای «ضروری» خود اضافه کرده است (برای بیماران دارای اضافه وزن مبتلا به دیابت) و به کشورها توصیه می‌کند که این داروها را تأمین کنند.

تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل WHO: «راهنمای جدید ما تأیید می‌کند که چاقی یک بیماری مزمن است که می‌تواند با مراقبت جامع و مادام‌العمر درمان شود. اگرچه دارو به تنهایی این بحران جهانی سلامت را حل نمی‌کند، اما درمان‌های GLP-1 می‌توانند به میلیون‌ها نفر کمک کنند تا بر چاقی غلبه کرده و آسیب‌های مرتبط با آن را کاهش دهند.»

این سازمان می‌گوید داروهای کاهش وزن، که گاهی اوقات «تزریق‌های لاغری» نیز نامیده می‌شوند، نشان‌دهنده فصل جدیدی در تغییر رویکرد جامعه نسبت به چاقی هستند؛ به این صورت که چاقی از یک «شرایط سبک زندگی» به یک بیماری مزمن، قابل پیشگیری و قابل درمان تبدیل شده است. این داروها باید به صورت طولانی‌مدت (شش ماه یا بیشتر) و همراه با توصیه‌هایی در مورد رژیم غذایی و ورزش تجویز شوند تا افراد بتوانند وزن کم شده را حفظ کنند.

کمبود شدید و راهکارهای پیشنهادی برای گسترش دسترسی

بر اساس بهترین سناریوی پیش‌بینی شده فعلی، ظرفیت تولید داروهای GLP-1 تنها می‌تواند حدود ۱۰۰ میلیون نفر را پوشش دهد که این میزان کمتر از ۱۰ درصد از جمعیت نیازمند به این داروها است. نگرانی اصلی WHO، دسترسی عادلانه به این درمان‌هاست.

راهنمای جدید سازمان جهانی بهداشت از کشورها و شرکت‌های داروسازی می‌خواهد تا دسترسی را گسترش دهند. یکی از استراتژی‌های کلیدی، صدور مجوز داوطلبانه است؛ فرآیندی که در آن یک شرکت دارویی اجازه می‌دهد تا دیگران نسخه‌های غیربرند و مقرون‌به‌صرفه‌تری از داروی ثبت اختراع شده آن را تولید کنند.

پایان انحصار تولید و فرصت‌های جدید

انتظار می‌رود حق ثبت اختراع «سماگلوتید» (semaglutide)، ماده اصلی داروی «وگووی» شرکت نوو نوردیسک، در چندین کشور از جمله هند، کانادا، چین، برزیل و ترکیه در سال ۲۰۲۶ منقضی شود. این امر به سایر تولیدکنندگان دارو اجازه می‌دهد تا نسخه‌های ارزان‌تری از این دارو را تولید و به فروش برسانند.

علاوه بر این، WHO تأکید دارد که کشورها باید محیط‌های سالم‌تری را برای ارتقای سلامت و پیشگیری از چاقی ایجاد کنند.

عملکرد تزریق‌های چاقی و نکات ایمنی

داروهای GLP-1 با تقلید از یک هورمون طبیعی عمل می‌کنند؛ آن‌ها روند هضم را کُند کرده، اشتها را کاهش می‌دهند و حس سیری را افزایش می‌دهند تا افراد کمتر غذا بخورند. در بسیاری از کشورها، این تزریق‌ها تنها با نسخه پزشک و برای افرادی که نیاز بالینی دارند، قابل تهیه هستند.

با این حال، خطر وجود بازار سیاه برای این داروها وجود دارد. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند که مردم برای حفظ سلامتی خود از خرید این داروها از فروشندگان فاقد مجوز مانند سالن‌های زیبایی یا از طریق شبکه‌های اجتماعی خودداری کنند.

افراد معمولاً ظرف چند هفته پس از شروع تزریق‌های هفتگی، کاهش وزن را مشاهده می‌کنند. با این حال، تحقیقات نشان می‌دهد که ممکن است افراد پس از قطع دارو، به دلیل بازگشت میل طبیعی به غذا، بیشتر وزن از دست رفته را در عرض یک سال دوباره به دست آورند.

چاقی یا اضافه وزن خطر ابتلا به مشکلات جدی سلامتی مانند دیابت، بیماری‌های قلبی، سکته مغزی و انواع خاصی از سرطان را افزایش می‌دهد. بر اساس گزارش WHO، چاقی در سال ۲۰۲۴ با ۳.۷ میلیون مرگ در سراسر جهان مرتبط بوده است.