اصلاح یارانه مالزی، جهش نقره و بحران محیط زیست ایران

تجربه موفق مالزی: گذار از یارانۀ کور به یارانۀ هوشمند

مالزی به عنوان یک نمونه موفق، مسیر گذار از یارانه‌های غیرهدفمند (کور) به یارانه‌های هوشمند را با هدف رساندن یارانه به مصرف‌کننده واقعی طی کرده است. دولت این کشور ابتدا با ایجاد پایگاه داده جامع PADU، توانست اقشار واجد شرایط واقعی را شناسایی کند.

در گام اصلاح یارانۀ گازوئیل، قیمت‌ها به صورت شناور افزایش یافت و همزمان بسته حمایتی اجتماعی «بودی مدنی» برای کاهش آسیب به اقشار کم‌درآمد و بخش‌های حیاتی حمل‌ونقل اجرا شد. در اصلاح یارانۀ بنزین، با استفاده از صدک‌بندی درآمدی و کارت ملی هوشمند، تنها ۱۵ درصد ثروتمند جامعه بار اصلاحات را متحمل شدند.

تجربه مالزی نشان می‌دهد که اصلاحات یارانه نیازمند نگاهی چندلایه (اقتصادی، اجتماعی و رسانه‌ای) است تا همزمان عدالت و کارایی تأمین شود. بانک مرکزی این کشور نیز با مدیریت نقدینگی و نرخ بهره، تورم را کنترل نمود.

رکوردشکنی تاریخی نقره: اختلال فنی و فشار تقاضا

قیمت نقره در هفته گذشته با جهشی بی‌سابقه، نزدیک به ۱۳ درصد افزایش یافت و به ۵۶.۸ دلار در هر اونس رسید. دلیل اصلی این صعود، اختلال گسترده در معاملات کامکس (COMEX) بود که ناشی از یک مشکل فنی در دیتاسنتر CyrusOne در شیکاگو بود.

توقف بیش از ۱۰ ساعته معاملات، نقدشوندگی بازار را به شدت کاهش داد و فشار خرید نقره فیزیکی را افزایش داد. برخی تحلیلگران معتقدند این توقف ممکن است عمدی بوده باشد تا موجودی مدیریت شود و از ناتوانی در تحویل نقره جلوگیری گردد.

علاوه بر اختلال فنی، عوامل بنیادی نظیر تقاضای بالای صنعتی و سرمایه‌گذاری و همچنین انتظار کاهش نرخ بهره فدرال رزرو، به افزایش قیمت‌ها کمک کرده است. این جهش نشان می‌دهد که نوسانات بازار فلزات گرانبها بازتاب ریسک‌های ساختاری و شرایط بنیادی است و احتمال ادامه این نوسانات در هفته‌های آتی وجود دارد.

بحران داده‌های محیط زیست و چالش‌های کلان ایران

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی تحلیلی، بر بحران داده‌های محیط زیست ایران تأکید کرده است. کمبود داده‌های دقیق و شفاف، امکان مقایسه شاخص‌های کلان ایران با استانداردهای بین‌المللی را محدود کرده است.

این گزارش با تمرکز بر ۹۳ شاخص در سه حوزه محیط زیست انسانی، طبیعی و دریایی، نشان‌دهنده چالش‌های جدی در حفاظت از گونه‌های پستانداران، ارزش‌گذاری خدمات اکوسیستمی و مدیریت تالاب‌ها است. آمارها وضعیت نگران‌کننده‌ای را در خصوص محیط زیست انسانی نشان می‌دهند:

• غلظت ذرات معلق در تهران، بیش از استانداردهای ملی و جهانی است.
• حدود ۶۰ درصد از فاضلاب کشور رهاسازی می‌شود.
• میانگین تفکیک پسماند در کشور تنها ۷ درصد است.

نبود داده‌های متقن و به‌روز، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری محیط زیستی را با مشکل مواجه کرده است. گزارش توصیه می‌کند داده‌ها مستمر، دقیق و شفاف منتشر شوند تا مدیریت محیط زیست مؤثر گردد.

فرصت‌های سوختۀ صنعت هوایی و گردشگری ایران

صنعت هواپیمایی و گردشگری ایران با وجود پتانسیل بالای ناشی از جمعیت ۸۷ میلیون نفری و موقعیت استراتژیک، طی دو دهه گذشته با چالش‌های ساختاری و تحریمی روبه‌رو بوده و فرصت‌های زیادی را از دست داده است. فرسودگی ناوگان هوایی، مهم‌ترین مانع رشد است.

گردشگری بین‌المللی نیز محدود و عمدتاً زیارتی است و کمبود پروازهای مستقیم و زیرساخت‌ها، بازار هوایی را تحت فشار قرار داده است. برای افزایش سهم ایران در بازار منطقه، توسعه همزمان ناوگان، فرودگاه‌ها، مسیرهای پروازی و تبلیغات گردشگری ضروری است.

اهداف متفاوت داخلی‌سازی خودرو و توهم هوش مصنوعی

داخلی‌سازی خودرو: رقابت جهانی اروپا در برابر بقای ایران

اروپا در مسیر داخلی‌سازی خودرو گام برداشته است؛ خودروسازان اروپایی موظف شده‌اند ۷۰ تا ۸۰ درصد قطعات بومی را در محصولات خود به‌کار ببرند. کمیسیون اتحادیه اروپا با ارائه بسته قوانین «تسریع صنعتی»، هدف اصلی خود را حفاظت از صنعت و حفظ رقابت‌پذیری در برابر افزایش استفاده از قطعات غیراروپایی، به ویژه چینی، اعلام کرده است.

تفاوت اساسی در اهداف داخلی‌سازی خودرو میان ایران و اروپا به این شرح است:

• اروپا: هدف رقابت با تازه‌واردها و حفظ جایگاه جهانی است.
• ایران: هدف بیشتر حفظ بقا و مقابله با تحریم‌ها است.

در واقع، هر دو از داخلی‌سازی بهره می‌برند، اما اهداف کاملاً متفاوت است.

توهم در مدل‌های زبانی هوش مصنوعی

هوش مصنوعی (AI) نیز گاهی دچار پدیده «توهم مدل زبانی» می‌شود، به این معنی که پاسخ‌های بی‌ربط، نادرست و خیالی ارائه می‌دهد. به همین دلیل، راستی‌آزمایی مستمر پاسخ‌های هوش مصنوعی برای کاربران ضروری است.