جمعه سیاه ۱۴۰۴: کاهش ۲.۳ درصدی تراکنش‌ها و فروپاشی قدرت خرید طبقه متوسط

اولویت معیشت: خروج کالاهای غیرضروری از سبد خانوار

فشار اقتصادی به حدی رسیده که ساختار هزینه‌کرد خانوار ایرانی به سمت کالاهای اساسی سوق یافته است. گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که سهم هزینه‌های خوراکی در سبد خانوارهای ایرانی در سال ۱۴۰۴ به بالاترین سطح در ۳۰ سال اخیر رسیده است:

• در دهک‌های پایین: بیش از ۴۳ درصد از کل هزینه
• در دهک‌های متوسط: حدود ۳۳ درصد از کل هزینه

در نتیجه، کالاهایی که زمانی در بلک‌فرایدی پرفروش بودند، مانند گوشی موبایل، لپ‌تاپ‌های میان‌رده و لوازم‌خانگی کوچک، از اولویت خارج شده‌اند. فعالان بخش پوشاک نیز تأکید دارند که لباس عملاً از سبد مصرفی اغلب مردم حذف شده است، زیرا خانواده‌ها ناچارند عمده درآمد خود را صرف تأمین کالاهای اساسی کنند.

رکود خرید و کاهش اعتماد عمومی

برخلاف بازارهای غربی که بلک‌فرایدی موجب انفجار فروش و صف‌های طولانی می‌شود، بازار ایران امسال با کاهش شدید تقاضا روبه‌رو بود. بسیاری از خریدهای ضروری خود را به امید تخفیف‌های قابل‌توجه به تعویق انداخته بودند، اما تورم بالا و درآمد ثابت، امکان خرید را در این مناسبت محدود کرد.

رکود تورمی، نبود نقدینگی و کاهش اعتماد عمومی به تخفیف‌های سنگین، موجب شد که فروشگاه‌ها به‌جای صفوف مشتری، با کاهش تقاضا دست‌وپنجه نرم کنند.

آمارها نیز گویای این وضعیت هستند:

• تراکنش‌های اینترنتی: تعداد تراکنش‌های خرید اینترنتی در آبان ۱۴۰۴ برابر با ۴.۲۱۳ میلیارد تراکنش بود که نسبت به آبان ۱۴۰۳، ۲.۳ درصد کاهش نشان می‌دهد و کمترین میزان از فروردین ۱۴۰۴ به بعد است.
• مشاهدات میدانی: فروشگاه‌ها و مراکز خرید بزرگ در شهرهایی مانند اصفهان، در اوج ساعت خرید (۱۸ تا ۲۲)، با ظرفیت نیمه‌کاره پارکینگ‌ها و بیکاری فروشندگان مواجه بودند.
• نظرسنجی غیررسمی: در یک نظرسنجی با بیش از ۴۸ هزار رأی، ۶۴ درصد از شرکت‌کنندگان اعلام کردند که اصلاً به سایت‌ها سر نزده‌اند و تنها ۸ درصد بیش از یک میلیون تومان خرید کرده‌اند.

رونق شکننده در تجارت الکترونیک: تمرکز بر فروش اقساطی

اگرچه داده‌های دیجی‌کالا از رکوردشکنی در اکوسیستم خرده‌فروشی خبر می‌دهد (فروش ۲۲۰۰ میلیارد تومانی در ۲۴ ساعت نخست)، اما بررسی دقیق‌تر نشان‌دهنده کاهش قدرت خرید است.

کاهش ۴۴ درصدی میانگین ارزش سفارش

ارزش ریالی متوسط هر سفارش در دیجی‌کالا در بلک‌فرایدی ۱۴۰۴ حدود ۸۳۰ هزار تومان بود که نسبت به ۱.۴۸ میلیون تومان در بلک‌فرایدی ۱۴۰۱، کاهشی ۴۴ درصدی را نشان می‌دهد.

تنها راه نجات: فروش اقساطی

تنها بخشی که در بلک‌فرایدی ۱۴۰۴ واقعاً رونق گرفت، فروش اقساطی بود. فروشگاه‌های آنلاین و پلتفرم‌های مالی با ارائه ابزارهایی مانند اقساط بدون ضامن، سعی در رفع موانع خرید نقدی داشتند. پلتفرم‌هایی مانند ازکی‌وام، اسنپ‌پی، دیجی‌پی و لندو اعلام کردند که درخواست تسهیلات خرید در هفته بلک‌فرایدی نسبت به هفته‌های معمولی، بین ۲۲۰ تا ۳۸۰ درصد رشد داشته است.

چشم‌انداز بازار: رکود عمیق مصرفی

جمعه سیاه ۱۴۰۴ نه‌تنها قادر به رونق‌دهی بازار نشد، بلکه صحنه کاملی از فروپاشی قدرت خرید طبقه متوسط ایران را پدیدار کرد. بازار رسماً وارد مرحله رکود عمیق مصرفی شده است؛ جایی که نه تقاضا هست، نه توان خرید، نه اعتماد و نه حتی انگیزه برای یک خرید ساده. تحلیلگران معتقدند تا زمانی که تورم بالای ۴۰ درصد و سقوط آزاد ارزش پول ملی ادامه داشته باشد، هیچ اقدام مقطعی نمی‌تواند بازارها را نجات بخشد.