غار «لی‌بِن» سوادکوه؛ کشف بقایای خرس ۲۵۰ هزار ساله و نشانه‌های سکونت نئاندرتال‌ها

غار «لی‌بِن» سوادکوه؛ گنجینه ۲۵۰ هزار ساله شمال ایران

غار مرموز «لی‌بِن» واقع در منطقه حفاظت شده «اِساس» در ارتفاعات سوادکوه، نه تنها گنجینه‌ای از تنوع زیستی امروز است، بلکه اسناد باارزشی از زندگی جانوری و انسانی در ادوار کهن زمین را در خود نگه داشته است. کشف همزمان بقایای یک گونه منقرض شده جانوری و نشانه‌هایی از سکونت انسان‌های نخستین، این غار را به کانونی مهم برای پژوهش‌های دیرین‌شناسی و باستان‌شناسی تبدیل کرده است.

کشف دندان خرس کودارو و ثبت ملی غار

اهمیت این غار با کشف دندان «خرس غار» یا «خرس کودارو» به اوج رسید. این گونه منقرض شده دارای پیشینه‌ای حدود ۲۵۰ هزار ساله است و کشف بقایای آن، منجر به تصویب غار «لی‌بِن» به‌عنوان‌ غاری درجه یک ملی شد.

بر اساس اعلام پژوهشگران، غار «لی‌بِن» از نظر یافتن بقایای این نوع خرس، پس از کشورهای روسیه و قفقاز، سومین نقطه در جهان محسوب می‌شود. این اهمیت جهانی، باستان‌شناسان و دیرینه‌شناسان بین‌المللی را به منطقه سوادکوه کشاند.

نشانه‌های سکونت انسان‌های پارینه‌سنگی

در ادامه کاوش‌ها، خبر از کشف جذاب‌تری داده شد. با پیگیری‌های مدیر بنیاد پژوهش‌های فرهنگ و تاریخ سوادکوه و حضور محققان مؤسسه نئاندرتال‌شناسی آلمان، مجموعه‌ای از ابزارهای سنگی نیز در این غار کشف شد. این یافته، احتمال سکونت انسان‌های نئاندرتال در این منطقه را در دوران پارینه‌سنگی تقویت می‌کند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان سوادکوه، اعلام کرد که یافتن این ابزارهای مربوط به دوران پارینه‌سنگی، پس از کشف دندان خرس، دلیل اصلی ثبت ملی این غار به عنوان اثر درجه یک بوده است. تحقیقات علمی برای اثبات قطعی حضور نئاندرتال‌ها در این مکان همچنان ادامه دارد.

تدابیر حفاظتی برای سرمایه ملی

منطقه حفاظت شده «اِساس» که غار «لی‌بِن» در آن واقع شده، دارای وسعتی معادل ۲۹۹۷ هکتار و پوشش گیاهی انبوه هیرکانی است. به همین دلیل، هرگونه شکار، صید، چرای دام و ساخت‌وساز در این منطقه ممنوع اعلام شده است.

در خصوص وضعیت حفاظت از خود غار، با وجود قرارگیری در منطقه‌ای صعب‌العبور که دسترسی به آن برای عموم آسان نیست، تدابیر ویژه‌ای در دستور کار قرار گرفته است:

• برنامه‌ریزی برای نصب درب ورودی و کنترل تردد.
• پیگیری برای تعیین بودجه خاص جهت حفاظت.
• جلوگیری از تخریب این سرمایه ملی همزمان با ادامه کاوش‌های علمی.

اکنون نوبت متولیان میراث فرهنگی و محیط زیست است تا با اختصاص بودجه و تدابیر حفاظتی ویژه، از این «پنجره به دوران پارینه‌سنگی» حفاظت کنند تا فصل‌های جدیدی از تاریخ کهن این سرزمین، با امنیت و دقت بیشتر ورق بخورد.

توضیحی درباره جنگل‌های هیرکانی

جنگل‌های واقع در نیمرخ شمالی رشته کوه البرز که در پهنه‌ای به طول ۸۰۰ کیلومتر و به عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر امتداد دارند، اغلب به نام جنگل‌های شمال شناخته می‌شوند. با این حال، نام اصلی و علمی این پوشش گیاهی، جنگل‌های هیرکانی است.

اصطلاح هیرکان یا وَرکان (وَرکانه)، همان گرگان یا جُرجان باستان است که در اوج گسترش، استان‌های گیلان، مازندران و بخش‌هایی از جمهوری ترکمنستان را نیز شامل می‌شد. نام این قوم باستانی به دریای خزر (کاسپی) نیز اطلاق می‌شد و یکی از نام‌های آن، دریای هیرکان بود.

به همین دلیل، این جنگل‌ها در متون علمی بین‌المللی با نام‌های «جنگل‌های هیرکانی» (Hyrcanian forests) یا گاه «جنگل‌های خزری» (Caspian Forest) نام‌گذاری شده‌اند.

«در مجموع می‌توان گفت اصطلاح جنگل‌های هیرکانی (Hyrcanian forests) نامی بین المللی است و برای تمام پژوهشگران داخلی و خارجی مفهومی روشن و بدون ابهام دارد در حالی که جنگل‌های شمال برای غیر ایرانیان نامفهوم است.»

سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور نیز نام یکی از مهم‌ترین برنامه‌های بین‌المللی خود را «پروژه مدیریت چند منظوره جنگل‌های هیرکانی» گذاشته است تا بر استفاده از نام دقیق و علمی تاکید شود.