بحران ایمنی بازار تهران؛ ۱۱ ساختمان پرخطر در آستانه پلمب و توقف طرح اطفاء حریق

بازار بزرگ تهران، قلب تپنده اقتصاد و میراث فرهنگی پایتخت، در آستانه یک فاجعه ایمنی قرار دارد. با وجود هشدارهای مکرر کارشناسان آتش‌نشانی، بخش عظیمی از این مجموعه فاقد حداقل‌های ایمنی است؛ از نبود راه‌های دسترسی مناسب برای خودروهای امدادی گرفته تا عدم رعایت استانداردهای لازم در سازه‌ها و انبارها. بار بالای مواد اشتعال‌زا، به‌ویژه با وجود کارگاه‌های تولیدی متعدد در دل بازار، نگرانی‌ها را به اوج خود رسانده است.

آتش‌نشانان بارها تأکید کرده‌اند که در صورت وقوع یک حادثه گسترده، ورود سریع و انجام عملیات مؤثر در بسیاری از راسته‌های بازار تقریباً ناممکن خواهد بود؛ واقعیتی که می‌تواند در عرض چند دقیقه، فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر رقم بزند.

هشدار رسمی: ۸۲۷ مکان پرخطر و ۱۱ ساختمان «بسیار پرخطر»

وضعیت ایمنی در برخی ساختمان‌های بازار به شدت بحرانی است. کامران عبدولی، معاون پیشگیری سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، اعلام کرده است که در صورت عدم اقدام مالکان و مدیران برای اجرای دستورالعمل‌های ایمنی، این ساختمان‌ها تا پایان سال تعیین تکلیف شده و احتمال پلمب آن‌ها وجود دارد.

علی نژاد، معاون پیشگیری آتش‌نشانی منطقه بازار تهران، در بازدید میدانی از پاساژ سیدولی، آماری نگران‌کننده ارائه داد. از مجموع ۱۳۵۷ سرا، تیمچه و مجموعه پاساژ مورد بازدید، ۸۲۷ مکان پرخطر شناسایی شده و ۱۱ ساختمان نیز در دسته «بسیار پرخطر» قرار گرفته‌اند. وی متذکر شد که شرایط این ۱۱ مورد به مراتب بدتر از سایر ساختمان‌هاست.

فهرست ۱۱ ساختمان بسیار پرخطر بازار تهران

• سرای وحید
• سرای حاج ملاعلی
• سرای سیدولی
• سرای اتفاق
• پاساژ شناسا
• پاساژ زورخانه
• پاساژ وحدت
• پاساژ بلور
• سرای باغچه علی‌گوله
• سرای رشتی
• پاساژ طلازاده

بازدید میدانی از پاساژ سیدولی: بحران ایمنی در بورس کفش

پاساژ سیدولی که یکی از ۱۱ ساختمان بحرانی است، به دلیل ماهیت بورس کفش، حجم بسیار بالایی از مواد قابل اشتعال نظیر چسب، کارتن و کفش را در خود جای داده است. معاون آتش‌نشانی منطقه بازار، وضعیت این مجموعه را از لحاظ ایمنی بسیار بحرانی توصیف کرد:

• انبارها و کارگاه‌ها به صورت تو در تو ساخته شده‌اند.
• مسیرهای خروج و ورود اصلی محدود است.
• استفاده از پیک‌نیک و شعله باز در کنار مواد اشتعال‌زا، خطر جدی ایجاد کرده است.
• ضعف سیستم برق، نبود سیستم‌های اعلام و اطفای حریق اتوماتیک و انبارداری غیراصولی مشهود است.

علی‌نژاد: «در حوادث مشابه مثل سرای موسوی دیدیم که یک پاساژ کامل در اثر یک پیچ برق از بین رفت. در صورت بروز کوچک‌ترین حادثه، با خاموش‌کننده دستی امکان مهار آتش وجود ندارد.»

موانع ایمن‌سازی: اختلاف کسبه و نهادهای مسئول

در بازدید میدانی، کسبه پاساژ سیدولی ضمن تأیید ضعف ایمنی، موانعی را برای نوسازی مطرح کردند. یکی از کسبه اظهار داشت که با وجود تلاش برای نوسازی کف و برق پاساژ، سازمان‌هایی چون سازمان اوقاف (مالک ملک)، شهرداری و میراث فرهنگی مانع اقدامات اساسی شده‌اند. همچنین، اداره آب با همکاری اوقاف، آب پاساژ را قطع کرده و عملاً نصب سیستم اطفاء حریق (که نیازمند آب است) را ناممکن ساخته است.

کسبه‌ای دیگر با انتقاد از وضعیت سقف مغازه‌اش که در آستانه فروریختن است، بیان کرد که میراث فرهنگی و شهرداری اجازه نوسازی کامل سقف را نداده‌اند. در مقابل، معاون آتش‌نشانی تأکید کرد که در بحث ایمنی، هیچ سازمان و ارگانی نمی‌تواند مانع شود و این قانون کشور است. وی از کسبه خواست تا ابتدا سیستم اعلام حریق (که نیازی به آب ندارد) را نصب کرده و حجم بار اشتعال را کاهش دهند.

مشاهدات میدانی نشان داد که برخلاف ادعای برخی کسبه مبنی بر خروج تولیدی‌ها، همچنان کارگاه‌های تولیدی و انبارهای مملو از کالا و مواد اشتعال‌زا (چسب و کفش) با سیم‌کشی‌های ناایمن و استفاده از پیک‌نیک در دل پاساژ فعالیت می‌کنند.

طرح‌های متوقف‌شده و ضرورت انتقال تولیدی‌ها

معاون پیشگیری سازمان آتش‌نشانی تهران بر این امر تأکید کرد که تولیدی‌ها و انبارها باید به خارج از محدوده بازار منتقل شوند و بازار صرفاً محلی برای عرضه و فروش باشد. این اقدام علاوه بر کاهش خطر حریق، به کنترل بهتر ترافیک و تسهیل عملیات امدادرسانی کمک می‌کند.

توقف طرح مخزن مرکزی اطفاء حریق

کامران عبدولی در خصوص طرح حیاتی استقرار پنج مخزن اضطراری مرکزی در بازار توضیح داد. این طرح که به دلیل کوچک بودن حجره‌ها و عدم امکان نصب مخزن مجزا پیشنهاد شده بود، پس از طراحی فنی و آمادگی بازار برای اجرا، به دلیل عدم همکاری برخی نهادها و سازمان‌ها متوقف ماند.

عبدولی تأکید کرد که اجرای این طرح که در دنیا پذیرفته شده است، می‌تواند ایمنی بازار را به طور قابل‌توجهی افزایش دهد. با نصب یک اسپرینکلر (آب‌فشان) در ورودی هر مغازه، آتش در لحظه مهار شده و از سرایت آن جلوگیری می‌شود. وی ابراز امیدواری کرد که نهادهای ذی‌ربط همکاری لازم را برای عملیاتی شدن این طرح ضروری انجام دهند.

نتیجه‌گیری: گذر از حرف به عمل

در حالی که بازار تهران هر روز شلوغ‌تر، پیچیده‌تر و پرخطرتر می‌شود، نه طرح مخزن مرکزی به سرانجام رسیده، نه انبارها و تولیدی‌ها خارج شده‌اند و نه تجهیزات حداقلی ایمنی نصب شده است. ایمن‌سازی، نوسازی و سامان‌دهی بازار بزرگ تهران دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه یک ضرورت فوری است. وقت آن رسیده که تصمیم‌های جدی گرفته شود، قبل از آنکه حادثه‌ای بزرگ، همه را غافلگیر کند.