کشف ۱۶ حوضه رودخانه‌ای بزرگ در مریخ؛ امید تازه برای یافتن نشانه‌های حیات

اولین تعریف جهانی از سیستم‌های زهکشی مریخ

پژوهش جدیدی که توسط محققان دانشگاه تگزاس در آستین (UT Austin) انجام شده، برای اولین بار سیستم‌های زهکشی رودخانه‌های بزرگ را در مریخ به صورت جامع تعریف کرده است. این تیم پژوهشی ۱۶ حوضه رودخانه‌ای عظیم را شناسایی کرده‌اند که به احتمال زیاد محل شکل‌گیری حیات در این سیاره همسایه بوده‌اند.

تیموتی گاج، از پژوهشگران این پروژه، اظهار داشت: «ما مدت‌هاست که می‌دانیم رودخانه‌هایی در مریخ وجود دارد، اما واقعاً نمی‌دانستیم که این رودخانه‌ها تا چه حد در سیستم‌های زه‌کشی بزرگ در مقیاس جهانی سازمان‌دهی شده‌اند.»

در علم ژئومورفولوژی، سیستم زهکشی به الگویی گفته می‌شود که توسط جریان‌های آب، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها در یک حوضه آبریز شکل می‌گیرد.

مشخصات حوضه‌های کشف‌شده و معیارهای بزرگی

محققان با گردآوری داده‌های منتشر شده قبلی از شبکه‌های دره‌ها، دریاچه‌ها و رودخانه‌های مریخ، سیستم‌های زهکشی ترکیبی را ترسیم کردند. نتایج این بررسی منجر به شناسایی خوشه‌های بزرگی شد که مشخصات زیر را دارند:

• شناسایی ۱۹ خوشه بزرگ از شبکه‌های دره‌ها و رسوبات رسوبی.
• ۱۶ مورد از این خوشه‌ها به یکدیگر متصل هستند.
• این حوضه‌های آبخیز وسعتی معادل ۱۰۰ هزار کیلومتر مربع یا بزرگتر را تشکیل می‌دهند که آستانه یک حوضه زهکشی بزرگ روی زمین در نظر گرفته می‌شود.

عبدالله زکی، همکار این پروژه، بیان کرد: «ما ساده‌ترین کاری را که می‌شد انجام داد، انجام دادیم. فقط نقشه آنها را کشیدیم و قطعاتشان را کنار هم گذاشتیم.» این اولین بار است که چنین شناسایی سیستماتیک و در سطح سیاره از حوضه‌های رودخانه‌ای بزرگ مریخ صورت می‌گیرد.

تفاوت حوضه‌های مریخ و زمین

حوضه‌های آبخیز بزرگ (با وسعت حداقل ۱۰۰ هزار کیلومتر مربع) روی زمین بسیار رایج‌تر از مریخ هستند. برای مثال، حوضه رودخانه آمازون حدود ۶.۲ میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد، در حالی که حوضه رودخانه کلرادو در تگزاس با ۱۰۳,۳۰۰ کیلومتر مربع به سختی به آستانه بزرگی می‌رسد. دلیل این تفاوت در فعالیت‌های زمین‌ساختی است:

• زمین: فعالیت تکتونیکی باعث ایجاد کوه‌ها، دره‌ها و توپوگرافی متنوع می‌شود که آب را هدایت کرده و سیستم‌های زهکشی بزرگ را شکل می‌دهد.
• مریخ: به دلیل فقدان فعالیت تکتونیکی، سیستم‌های زهکشی بزرگ کمتری در این سیاره وجود دارد.

اهمیت رسوبات در جستجوی حیات

به طور کلی، هرچه رودخانه بزرگتر باشد، مواد مغذی بیشتری در سراسر سیستم منتقل می‌شود. به همین دلیل، بزرگترین حوضه‌های زهکشی روی زمین، متنوع‌ترین اکوسیستم‌ها را در خود جای داده‌اند و اغلب به عنوان مهد تمدن بشری در نظر گرفته می‌شوند.

اگرچه سیستم‌های زهکشی بزرگ مریخ تنها پنج درصد از زمین‌های باستانی این سیاره را پوشش می‌دهند، اما محققان دریافتند که آنها مسئول فرسایش حدود ۴۲ درصد از کل مواد فرسایش‌یافته توسط رودخانه‌های مریخ هستند.

زکی تاکید کرد که این نقاط بهترین مکان‌ها برای جستجوی نشانه‌های حیات گذشته هستند، زیرا رسوبات حاوی مواد مغذی‌اند. او افزود: «هر چه فاصله بیشتر باشد، آب بیشتری با سنگ‌ها در تعامل است. بنابراین، احتمال واکنش‌های شیمیایی که می‌توانند به نشانه‌های حیات تبدیل شوند، بیشتر است.»

این ۱۶ منطقه زهکشی بزرگ، ارزشمندترین مناطق برای بررسی سکونت‌پذیری مریخ در ماموریت‌های آینده به شمار می‌روند. این پژوهش در مجله علمی «PNAS» منتشر شده است.