خودروهای سواری مقصر آلودگی هوا نیستند؛ نیروگاه‌ها و سوخت بی‌کیفیت عامل اصلی‌اند

در حالی که نگاه‌ها برای یافتن مقصر اصلی آلودگی هوای کلان‌شهرها متوجه خودروهای شخصی است، مازیار بیگلو، دبیر انجمن سازندگان قطعه و مجموعه‌های خودرو کشور، با ارائه آمار رسمی، سهم خودروهای سواری را کمتر از ۲۰ درصد اعلام کرد و انگشت اتهام را به سوی نیروگاه‌ها، صنایع و سوخت بی‌کیفیت نشانه رفت.

سهم واقعی منابع آلاینده در آلودگی هوا

بر اساس اظهارات دبیر انجمن سازندگان قطعه، سهم خودروهای سواری در تولید آلودگی هوا، به ویژه در تهران، کمتر از ۲۰ درصد برآورد می‌شود. این بدان معناست که حدود ۸۰ درصد از آلودگی هوای پایتخت از منابع دیگری سرچشمه می‌گیرد که تمرکز بر آن‌ها برای حل ریشه‌ای معضل ضروری است. منابع اصلی آلودگی به شرح زیر تفکیک شده‌اند:

• نیروگاه‌ها: حدود ۴۰ درصد از آلودگی هوا ناشی از سوخت مصرفی هشت نیروگاه فعال در تهران است که پراکندگی زیادی نیز در سطح شهر دارند.
• خودروهای تجاری دیزلی: حدود ۲۰ درصد یا کمی بیشتر، سهم آلودگی ناشی از اتوبوس‌ها و کامیون‌های تجاری است که سوخت گازوئیل مصرف می‌کنند.
• منابع ثابت صنعتی: نزدیک به ۲۰ درصد دیگر از آلودگی به کارخانه‌هایی نظیر سیمان و سایر صنایع با مصرف سوخت بالا مربوط می‌شود.

بنابراین، تمرکز صرف بر کاهش سهم ۲۰ درصدی خودروهای سواری، بدون توجه به ۸۰ درصد مابقی، نمی‌تواند به حل ریشه‌ای معضل آلودگی هوا کمک کند.

چالش استاندارد سوخت و هدررفت میلیونی بنزین

یکی از نکات کلیدی که در این تحلیل مطرح شده، کیفیت پایین سوخت توزیع‌شده در کشور است. مازیار بیگلو تأکید کرد که موتور تمام خودروهای سواری داخلی تولید شده از سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به بعد دارای استاندارد یورو ۵ هستند، اما متأسفانه این خودروها با بنزین یورو ۴ کار می‌کنند.

عدم تطابق استانداردها و افزایش مصرف

این عدم تطابق استانداردها، پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی جدی به دنبال دارد. این وضعیت باعث افزایش مصرف سوخت بین ۵ تا ۲۵ درصد می‌شود که به‌طور میانگین روزانه منجر به هدررفت بیش از ۱۰ میلیون لیتر بنزین در کشور می‌گردد.

گازوئیل نامناسب؛ مانع استفاده از فناوری‌های پاک

علاوه بر بنزین، کیفیت نامناسب گازوئیل نیز یک معضل بزرگ محسوب می‌شود. این کیفیت پایین، امکان استفاده از خودروهای دیزلی پیشرفته و کم‌آلاینده (که در بسیاری از کشورهای اروپایی رایج‌اند) را از بین برده است. همچنین، ذرات معلق بالاتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5) که عامل اصلی آلودگی در روزهای بحرانی هستند، عمدتاً توسط منابع زیر تولید می‌شوند:

• موتور خودروهای گازوئیلی
• نیروگاه‌ها
• صنایع مازوت‌سوز

این ذرات، برخلاف تصور عمومی، توسط خودروهای بنزینی یورو ۵ مجهز به فیلتر به میزان قابل توجهی تولید نمی‌شوند.

ممنوعیت تردد خودروها؛ راهکاری کم‌اثر

تجربیات گذشته نشان می‌دهد که کاهش تردد خودروهای سواری تأثیر چشمگیری بر بهبود کیفیت هوا نداشته است. این شواهد قویاً نظریه مقصر نبودن خودروهای شخصی در درجه اول را تأیید می‌کند.

در روزهایی که شهر تهران به دلیل آلودگی یا قرنطینه کرونا تعطیل و تردد به حداقل ممکن رسیده بود (مانند تعطیلات نوروز ۱۴۰۱)، آلودگی هوا نه‌تنها کاهش نیافت، بلکه گاهی افزایش نیز پیدا کرد. اگر تمام خودروهای سواری از تردد منع شوند، تنها حدود ۲۰ درصد از آلودگی کاهش خواهد یافت.

این تجربیات، ضرورت پرداختن فوری و جدی به منابع آلاینده اصلی، یعنی نیروگاه‌ها، صنایع و بهبود کیفیت سوخت را بیش از پیش نمایان می‌کند.