ممنوعیت برداشت کتیرا از گون‌زارهای همدان؛ حفاظت از ۶۰۰ گونه ارزشمند ژنتیکی

معاون منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان با تأکید بر ارزش ژنتیکی و بوم‌زاد بودن گیاه گون، از شناسایی ۶۰۰ گونه از این گیاه در سطح کشور خبر داد و اعلام کرد که برداشت کتیرا از گون‌زارهای استان همدان از سال ۱۳۸۶ به دلیل تشدید خشکسالی‌ها ممنوع شده است. وی همچنین حریق را مهم‌ترین عامل آسیب‌رسان به این گونه‌های ارزشمند دانست و خواستار همکاری مردم برای جلوگیری از آتش‌سوزی در مراتع شد.

گون، گونه‌ای بوم‌زاد و ارزشمند ژنتیکی

در سطح کشور تاکنون ۶۰۰ گونه از گیاه گون شناسایی شده است که برخی از انواع آن از جمله گون سفید، گون زرد و گون علفی در استان همدان نیز مشاهده می‌شوند. گون یک گونه خودرو و دارای ارزش ژنتیکی بالا است که بسیاری از انواع آن، بوم‌زاد (اندمیک) بوده و تنها در مراتع ایران وجود دارند.

از گون زرد و سفید برای بهره‌برداری محصول با ارزش کتیرا استفاده می‌شود. این گیاه یک گونه چندین ساله است که برخی از نمونه‌های آن در استان همدان عمری بین ۳۰ تا ۵۰ سال دارند.

ویژگی‌های مقاومتی گون

یکی از ویژگی‌های بارز گون، سیستم ریشه‌ای بسیار عمیق آن است که ممکن است تا عمق ۱۰۰ متری زمین نیز نفوذ داشته باشد. این ویژگی باعث شده است که تأثیر خشکسالی و پایین رفتن سطح سفره‌های آب زیرزمینی بر گون، نسبت به سایر گونه‌های علفی یک‌ساله کمتر باشد، هرچند تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌ها موجب تضعیف برخی گونه‌ها شده است.

گیاه گون به دلیل ارزش زیست‌محیطی و ژنتیکی، در قانون حفاظت از منابع طبیعی، گونه‌ای ممنوع‌القطع محسوب می‌شود و منابع طبیعی موظف به حفاظت از آن است.

ممنوعیت برداشت کتیرا و اقدامات حفاظتی

اولویت نخست منابع طبیعی در رابطه با گون‌زارها، حفاظت از این گونه و سپس احیای آن است. پیش از این برداشت کتیرا از سطح گون‌زارهای استان همدان مجاز بود، اما به دلیل خشکسالی‌های سال‌های اخیر و برای جلوگیری از خسارت به این گونه ارزشمند، با تصویب کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی استان، اجازه برداشت کتیرا از گون‌زارها از سال ۱۳۸۶ ممنوع شده است.

تهدیدات اصلی و راهکارهای حفاظتی

با توجه به خشکسالی‌ها و تغییرات اقلیمی، برخی گونه‌های گون تضعیف شده‌اند. برای حفاظت و احیای این گونه‌ها، راهکارهای زیر ضروری است:

• کاهش فشار چرای دام
• کاهش حضور در عرصه‌ها
• جلوگیری از حریق

بروز حریق مهم‌ترین عامل آسیب به گون‌ها است که اغلب به صورت سهوی و ناخواسته توسط افراد ایجاد می‌شود و احیا و استقرار مجدد گون پس از آتش‌سوزی، بسیار زمان‌بر خواهد بود.

از مردم درخواست شده است که از ایجاد حریق در مراتع جداً خودداری کنند و در صورت روشن کردن آتش، پس از استفاده و خروج از مراتع، از خاموش شدن کامل آن اطمینان حاصل کنند تا این گونه‌های ارزشمند ژنتیکی و بوم‌زاد از بین نروند.

آمار اراضی ملی استان همدان

استان همدان دارای ۷۳۵ هزار هکتار اراضی ملی است که از این میزان، ۶۵۵ هزار هکتار آن را مرتع تشکیل می‌دهد.