چالش مدیریت ۵۶ فرودگاه ایران؛ رد مدل هاب‌انداسپوک و نیاز به جت‌های ۵۰ نفره

احمدرضا بیاتی، معاون برنامه‌ریزی، نظارت و امور اقتصادی شرکت فرودگاه‌ها، در سمینار آموزشی اصفهان، به دشواری‌های مدیریت ۵۶ فرودگاه فعال در کشور اشاره کرد و اظهار داشت که رونق هر فرودگاه مستقیماً به تعداد پروازهای آن وابسته است؛ واقعیتی که حتی درآمدهای جانبی (غیرهوانوردی) را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

واقعیت تلخ شبکه فرودگاهی ایران

بیاتی با بیان اینکه شرکت فرودگاه‌ها یک مجموعه خدمات‌رسان دولتی است و اولویت آن ارائه خدمات باکیفیت است، به آمارهای نگران‌کننده‌ای اشاره کرد:

• بیش از نیمی از فرودگاه‌های کشور روزانه کمتر از یک پرواز دارند.
• تنها ۱۰ تا ۱۲ فرودگاه کشور از رونق کافی برخوردار هستند و امکان عملیاتی کردن پروژه‌های تجاری و طرح‌های توسعه درآمد غیرهوانوردی در آن‌ها وجود دارد.

وی تأکید کرد: «فرودگاهی که تنها یک یا دو پرواز در روز دارد، در عمل امکان ایجاد درآمد پایدار ندارد مگر اینکه به ظرفیت‌های جدید درآمدی مجهز شود.»

تمرکز بر توسعه درآمدهای غیرهوانوردی

معاون شرکت فرودگاه‌ها رویکرد جدید این مجموعه را تمرکز بر توسعه درآمدهای غیرهوانوردی اعلام کرد. وی همچنین از اجرای مطالعات اقتصادی جدید در شرکت خبر داد:

در حال بررسی ارزش اقتصادی هر فرودگاه و میزان تأثیر آن بر محیط پیرامونی هستیم تا بر اساس وزن و اثر اقتصادی هر فرودگاه، بتوانیم اولویت‌ها و هزینه‌ها را دقیق‌تر تعیین کنیم.

مدل هاب‌انداسپوک: یک نسخه ناکارآمد برای ایران

بیاتی با انتقاد شدید از تجویز رایج مدل «هاب‌انداسپوک» (Hub-and-Spoke) در حمل‌ونقل هوایی ایران، توضیح داد که این مدل به دلایل متعدد اقتصادی، فنی، فرهنگی و اجتماعی، حداقل تا زمان افزایش قابل توجه تولید ناخالص داخلی کشور، کارایی لازم را ندارد.

وی افزود: هزینه‌های اتصال پروازها از طریق هاب در ایران بسیار بالاتر از پرواز مستقیم است و با واقعیت شبکه فرودگاهی ما همخوانی ندارد. در شرایط فعلی، تنها مدل قابل‌اجرا برای بیشتر فرودگاه‌های کم‌برخوردار، مدل نقطه‌به‌نقطه است؛ یعنی پرواز مستقیم به مقصدهایی مانند تهران، مشهد، نجف و کیش. مدل هاب‌انداسپوک با وضعیت اقتصادی امروز کشور هم‌خوان نیست.

سرمایه‌گذاری حیاتی بر ناوگان جت‌های ۵۰ نفره

معاون شرکت فرودگاه‌ها با استناد به مطالعات انجام‌شده، نیاز مبرم به سرمایه‌گذاری روی ناوگان کوچک را مطرح کرد. مطالعات نشان می‌دهد ۵۰ درصد فرودگاه‌های کشور حتی ظرفیت جابه‌جایی روزانه ۵۰ مسافر را ندارند. از این رو، در بازه سه تا پنج سال آینده باید برای رونق این فرودگاه‌ها روی ناوگان هواپیماهای جت ۵۰ نفره سرمایه‌گذاری کرد.

۴۴ فرودگاه نیازمند ناوگان کوچک

بیاتی با اشاره به اینکه نیمی از فرودگاه‌ها توان پذیرش هواپیماهای ۱۵۰ نفره مانند ۷۳۷ یا هواپیماهای ۹۰ نفره RJ را ندارند، تأکید کرد که ابتدا باید با ناوگان کوچک ظرفیت‌سازی شود تا فرودگاه‌ها به‌صورت طبیعی آماده پذیرش هواپیماهای بزرگ‌تر شوند. وی همچنین به دلایل عملیاتی، استفاده از هواپیماهای توربوپراپ را در ایران با چالش جدی دانست:

• شرایط جغرافیایی کشور از جمله رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس.
• ارتفاع و دمای بالا که کار با توربوپراپ‌ها را دشوار می‌کند.
• محدودیت شدید تولید جهانی این نوع هواپیماها.

او نتیجه گرفت: «بنابراین در ۴۴ فرودگاه کم‌پرواز باید به‌طور جدی سراغ جت‌های ۵۰ نفره برویم.»

در پایان، معاون برنامه‌ریزی شرکت فرودگاه‌ها از آمادگی این شرکت برای مشارکت با بخش خصوصی در ایجاد خطوط پروازی جدید و سرمایه‌گذاری در فرودگاه‌های کم‌برخوردار در راستای توسعه هوانوردی و محرومیت‌زدایی هوایی خبر داد.