نرخ سوم بنزین (۵۰۰۰ تومان)؛ چرا کارشناسان تأثیری بر بازار خودرو نمی‌بینند؟

دولت در مصوبه‌ای جدید، نرخ عرضه بنزین را در سه سطح متفاوت اعلام کرد. این تصمیم که بر اساس آن نرخ سوم بنزین به ازای هر لیتر ۵۰۰۰ تومان تعیین شده، بلافاصله واکنش کارشناسان بازار خودرو را در پی داشت. تحلیلگران معتقدند که این افزایش قیمت، به دلیل ساختار معیوب و رهاشده بازار، نه تنها تأثیری بر کنترل قیمت خودرو یا کاهش مصرف سوخت نخواهد داشت، بلکه فشار اقتصادی را بر اقشار ضعیف‌تر افزایش می‌دهد.

جزئیات مصوبه جدید قیمت بنزین

بر اساس مصوبه ابلاغی دولت، قیمت بنزین از این پس با سه نرخ متفاوت به شرح زیر عرضه خواهد شد:

• نرخ اول: هر لیتر ۱۵۰۰ تومان
• نرخ دوم: هر لیتر ۳۰۰۰ تومان
• نرخ سوم: هر لیتر ۵۰۰۰ تومان

تحلیل کارشناسان از تأثیر نرخ سوم بنزین بر بازار خودرو

دیدگاه مرتضی مصطفوی: بازار رها و دلالی

مرتضی مصطفوی، کارشناس بازار خودرو، وضعیت کنونی این بازار را «کاملاً رها» توصیف می‌کند. او معتقد است که سیاستگذار نه ابزارهای لازم را در اختیار دارد و نه به سمت استفاده از ابزارهای هوشمند حرکت می‌کند، در نتیجه کنترل بازار عملاً غیرممکن است.

سیاستگذار هیچ کنترلی بر این بازار ندارد و این رهایی باعث می‌شود هر شوک کوچک، به آشفتگی بزرگی منجر شود.

مصطفوی سه ویژگی کلیدی بازار خودرو را برمی‌شمرد که تأثیر افزایش قیمت سوخت را خنثی می‌کند:

1. وابستگی به نرخ ارز: هرگونه افزایش در قیمت دلار، بلافاصله به افزایش قیمت خودرو منجر می‌شود.
2. ماهیت سفته‌بازی: کنترل اصلی بازار در دست دلالان قرار دارد و هزینه سوخت تأثیری بر رفتار خرید و فروش آن‌ها ندارد.
3. ساختار تقاضا: تقاضا عمدتاً از سوی دهک‌های ۶، ۷، ۸ و بالاتر شکل می‌گیرد، در حالی که دهک‌های ۱ تا ۵ سهم ناچیزی در بازار واقعی خودرو دارند. به همین دلیل، تصمیم خرید دهک‌های بالا تغییری نمی‌کند.

به اعتقاد این کارشناس، نرخ سوم بنزین نه می‌تواند قیمت خودروهای اقتصادی را کنترل کند و نه منجر به کاهش مصرف سوخت می‌شود. او سیاستگذاری مالی در صنعت خودرو را «رها، جزیره‌ای و گاه متناقض» دانست و افزود که تعیین نرخ سوم بنزین، نتیجه یک فرآیند کارشناسی یا هوشمندانه نیست، بلکه واکنشی به چند بحران همزمان است.

مصطفوی تأکید می‌کند که دولت‌ها آسان‌ترین راه را در افزایش قیمت حامل‌های انرژی می‌بینند، بدون آنکه ساختار حکمرانی صنعت خودرو یا مدل مصرف سوخت را اصلاح کنند. او هشدار می‌دهد که این سیاست، فشار را بر طبقات پایین جامعه افزایش خواهد داد.

دیدگاه مسیح فرزانه: تورم و نرخ ارز، فاکتورهای تعیین‌کننده اصلی

مسیح فرزانه، دیگر کارشناس بازار خودرو، نیز تأیید می‌کند که معیار خرید خودرو در بازار ایران ارتباط چندانی با نرخ بنزین ندارد. او فاکتورهای مهم‌تری را تعیین‌کننده می‌داند:

• بودجه خریدار
• در دسترس بودن لوازم یدکی
• بازار فروش دست دوم (نقدشوندگی)

فرزانه توضیح می‌دهد که افزایش نرخ بنزین ارتباط مستقیم و عمیقی بر قیمت خودرو در بازار نداشته و نخواهد داشت، زیرا عوامل موثر اصلی عبارتند از: تورم واقعی بازار، میزان عرضه و تقاضا، نرخ ارز و قدرت خرید جامعه.

او همچنین به مشکلات ساختاری خودروسازان بزرگ دولتی اشاره کرد که درگیر حجم قابل ملاحظه‌ای ضرر انباشته و بدهی هستند و دستیابی به تکنولوژی‌های جدید در کوتاه‌مدت برای آن‌ها میسر نیست. فرزانه در پایان، فراگیر نبودن جایگاه‌های سی‌ان‌جی و استهلاک ناشی از دوگانه‌سوز کردن پیشرانه خودرو در درازمدت را از دیگر چالش‌های این صنعت برشمرد.