طرح ملی «رویش»؛ راهکار دولت برای احیای سرمایه‌گذاری و هدایت پس‌انداز خانوار به تولید

بحران کاهش سرمایه‌گذاری و تنزل توان تولیدی

بررسی روندهای اقتصادی یک دهه اخیر نشان می‌دهد که نرخ تشکیل سرمایه ثابت در کشور نه‌تنها به‌صورت پایدار رشد نکرده، بلکه در برخی سال‌ها با کاهش جدی روبه‌رو بوده است. این وضعیت مستقیماً به تنزل توان تولیدی کشور، فرسودگی سرمایه‌ها و کاهش بهره‌وری منجر شده است. سیاست‌گذاران اکنون به دنبال سازوکاری هستند که بتواند مسیر ورود منابع به فعالیت‌های مولد را بازگشایی کند و طرح رویش دقیقاً در همین چارچوب تعریف شده است.

یکی از اهداف اصلی طرح رویش، افزایش نسبت دارایی‌های مالی در سبد خانوار، در دسترس‌تر کردن ابزارهای مالی و گسترش سازوکارهای تجهیز منابع از مسیر بازار سرمایه است.

معکوس کردن گرایش خانوارها به دارایی‌های فیزیکی

در سال‌های اخیر، رفتار مالی خانوارهای ایرانی دستخوش تغییرات بنیادینی شده است که کارشناسان آن را «گریز به سمت دارایی‌های فیزیکی» توصیف می‌کنند. افزایش نااطمینانی اقتصادی، نوسانات تورمی و نبود چشم‌انداز روشن برای حفظ ارزش دارایی‌ها سبب شده است که بخش قابل توجهی از پس‌اندازها به سمت دارایی‌های غیرمولد نظیر طلا، ارز فیزیکی و ملک حرکت کند.

این دارایی‌ها اگرچه نقش حفاظتی دارند، اما به‌طور طبیعی در خدمت چرخه تولید قرار نمی‌گیرند و توان اشتغال‌آفرینی ندارند. طرح رویش می‌کوشد این روند را معکوس کند؛ نه با محدود کردن دارایی‌های فیزیکی، بلکه با افزایش جذابیت گزینه‌های مالی و ایجاد ابزارهایی که هم قدرت حفظ ارزش داشته باشند و هم پشتوانه تولید باشند.

محورهای کلیدی طرح رویش

طرح ملی رویش دو محور کلیدی را برای هدایت منابع به سمت تولید دنبال می‌کند:

۱. توسعه ابزارهای مالی متنوع و شفاف

یکی از اصلی‌ترین راهبردهای این طرح، توسعه ابزارهای مالی متنوع، شفاف و کم‌ریسک در بازار سرمایه است. کارشناسان معتقدند هرچقدر گزینه‌های مالی متنوع‌تر و قابل اعتمادتر باشند، خانوارها انگیزه بیشتری برای انتقال پس‌انداز خود از دارایی‌های غیر مولد به سمت ابزارهای مالی مولد خواهند داشت. این ابزارها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• صندوق‌های پروژه
• صندوق‌های کالایی
• اوراق تأمین مالی بنگاه‌ها
• اوراق مشارکت در طرح‌های زیرساختی
• انواع محصولات مالی مبتنی بر دارایی واقعی

همچنین، تقویت زیرساخت‌های نظارتی و شفافیت اطلاعاتی در بازار سرمایه، عاملی حیاتی در افزایش اعتماد عمومی به این ابزارها محسوب می‌شود.

۲. فعال‌سازی دارایی‌های راکد و انباشته

برآوردهای کارشناسی حاکی از آن است که حجم قابل توجهی از سرمایه در قالب ملک‌های بلااستفاده، دارایی‌های ذخیره‌ای و منابع پراکنده خانوارها انباشته شده و عملاً از گردش اقتصادی خارج مانده است. طرح رویش پیش‌بینی می‌کند که با ایجاد مکانیزم‌هایی برای تبدیل این دارایی‌ها به ابزارهای قابل معامله یا قابل تأمین مالی در بازار، امکان ورود مجدد آنها به چرخه تولید فراهم شود. این فرآیند در بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه نتایج مثبتی در افزایش ظرفیت تولیدی به همراه داشته است.

تقویت زنجیره پس‌انداز، سرمایه‌گذاری و رشد

از منظر کلان، طرح رویش به دنبال تقویت حلقه پیوسته‌ای است که اقتصاد ایران در سال‌های اخیر از آن فاصله گرفته است: زنجیره پس‌انداز، سرمایه‌گذاری، تولید و رشد. در این زنجیره، خانوارها پس‌انداز می‌کنند، بازارهای مالی این منابع را تجهیز می‌کنند، بنگاه‌ها آنها را به سرمایه‌گذاری تبدیل می‌کنند و سرمایه‌گذاری جدید ظرفیت تولیدی را بالا می‌برد.

این طرح بر نقش حیاتی بازارهای مختلف—از بورس و فرابورس گرفته تا بورس کالا و انرژی—تأکید ویژه دارد. این بازارها در سال‌های اخیر به مهم‌ترین مسیرهای تأمین مالی برای بنگاه‌ها تبدیل شده‌اند و اکنون قرار است کارکرد تجهیز منابع خرد خانوارها نیز در آنها تقویت شود.

در نهایت، طرح رویش قرار است کمک کند اقتصاد ایران از وضعیت «حفظ ارزش با دارایی‌های غیر مولد» به سمت «ایجاد ارزش از طریق سرمایه‌گذاری مولد» حرکت کند. این برنامه می‌تواند با سیاست‌گذاری دقیق، ابزارهای مالی قابل اعتماد و ثبات کلان اقتصادی، به یکی از مسیرهای اصلی بازسازی قدرت سرمایه‌گذاری و تقویت رشد بلندمدت کشور تبدیل شود.