رونمایی از دستاوردهای شیلاتی؛ تولید نسل چهارم کپور تاتا و کیت تشخیص VHS بومی

صنعت آبزی‌پروری ایران شاهد رونمایی از دو دستاورد مهم تحقیقاتی است که می‌تواند جهشی بزرگ در تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه و توسعه اقتصاد دریامحور ایجاد کند. این دستاوردها شامل معرفی نسل چهارم ماهی کپور تاتا با بهره‌وری بالا و تولید یک کیت تشخیصی بومی برای کنترل بیماری مهلک VHS در قزل‌آلا می‌شود.

جهش تولید و اقتصاد شیلات با نسل چهارم کپور تاتا

غلامرضا گل‌محمدی، رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج وزارت جهاد کشاورزی، با تأکید بر ضرورت توسعه اقتصاد دریامحور و تغییر رژیم غذایی کشور، دستیابی به هدف برنامه هفتم توسعه یعنی تولید ۲.۶ میلیون تن انواع محصولات شیلاتی را منوط به استفاده از روش‌های نوین آبزی‌پروری و اصلاح نژاد دانست.

وی تصریح کرد که برداشت‌های بی‌رویه، تولیدات شیلاتی را با چالش مواجه کرده و در راستای حل این مسئله، سازمان تات با همکاری دستگاه‌های مربوطه، نژاد کپور تاتا را به مزارع پرورش ماهی معرفی کرد تا جایگزین بخشی از ماهی قزل‌آلا و کپور معمولی شود. در حال حاضر، حدود ۴۰ درصد از ماهیان پرورشی داخلی به این گونه اختصاص یافته است.

مزایای اقتصادی و عملکردی کپور تاتا

محمد صیاد بورانی، رئیس پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی کشور، تشریح کرد که تخم سبز کپور تاتا در سال ۱۳۹۷ از مجارستان وارد و پس از تحقیقات گسترده، نسل چهارم آن با همکاری اداره کل شیلات گیلان، مرکز حفظ و بازسازی ذخایر شهید انصاری رشت و مزارع پیشرو بخش خصوصی تولید شد.

ورود این نسل جدید به صنعت ماهیان گرمابی کشور، دستاوردهای چشمگیری را به دنبال داشته است:

• افزایش تولید در مزارع پرورش ماهیان گرمابی حدود یک تن در هکتار.
• افزایش نرخ رشد ماهی به میزان ۷۷.۴ درصد بیشتر از کپور رایج.
• کاهش ۴۴ درصدی طول دوره پرورش نسبت به کپور رایج.
• افزایش ۲۰ درصدی سود ناخالص مراکز تولید و پرورش.
• صرفه‌جویی ۲۰.۵ درصدی در هزینه خوراک به ازای هر کیلوگرم گوشت.
• نسبت فیله به بدن ۳.۷ درصد بیشتر و دورریز کمتر.

این ماهی به دلیل بافت، طعم مناسب و بازار پسندی بالا (شکل ظاهری بشقابی و گرد مانند) و همچنین امکان تکثیر موفق با یک مرحله تزریق هورمون، به عنوان نژاد جایگزین یا مناسب در کنار سایر کپورماهیان در صنعت ماهیان گرمابی کشور تعیین و اعلام شده است.

بومی‌سازی کیت تشخیص بیماری VHS قزل‌آلا

یکی دیگر از دستاوردهای مهم پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی، تولید کیت تشخیص بیماری سپتی سمی خونریزی دهنده ویروسی (VHS) در ماهی قزل‌آلا است. این بیماری در سال‌های گذشته خسارات سنگینی به صنعت آبزی‌پروری کشور وارد کرده است.

صیاد بورانی تأکید کرد که این کیت بومی مشابه خارجی ندارد و به کمک آن می‌توان بیماری را قبل از انتشار به سایر حوضچه‌ها و پیش از بروز خسارت، در مدت زمان اندکی شناسایی کرد. این امر با نظارت سازمان دامپزشکی کشور انجام شده و دانش فنی حاصله، امکان طراحی کیت‌های شناسایی سایر بیماری‌های ویروسی و باکتریایی را نیز فراهم می‌کند.

با توجه به گران بودن روش‌های تشخیصی رایج و شیوع بیماری در مزارع قزل‌آلای کشور، طراحی یک روش تشخیص سریع و ارزان ضروری بود. با طراحی این کیت، هزینه تشخیص هر نمونه به حدود ۵۰ هزار تومان در مقایسه با روش‌های رایج (که تا یک میلیون تومان هزینه داشتند) کاهش یافته است.

تلاش ۳۰ ساله برای حفظ ذخایر ژنتیکی

رئیس پژوهشکده آبزی‌پروری آب‌های داخلی کشور همچنین از دستیابی به دانش فنی تکثیر ماهی سس سرگنده یا زردپر پس از ۳۰ سال خبر داد. این گونه در خطر انقراض است و ذخایر آن در سواحل و منابع آبی استان به شدت کاهش یافته است.

تلاش‌ها برای مولدسازی این ماهی با تهیه مولدین از پره‌های صیادی استان و انتقال به ایستگاه فومن، با موفقیت همراه بوده است. در حال حاضر، ۹ هزار عدد لارو و بیش از سه هزار بچه ماهی در اوزان بالای ۳۰ گرم از این گونه تولید شده که گامی مهم در حفظ ذخایر ژنتیکی کشور محسوب می‌شود.