شکست مالیات بر خانه‌های خالی پس از ۴ سال؛ پیشنهاد مجلس برای مالیات سالانه

شکست در اجرای قانون؛ مالیات بر خانه‌های خالی معلق ماند

با گذشت بیش از چهار سال از ابلاغ قانون، مالیات‌ستانی از خانه‌های خالی همچنان به دلیل عدم تکمیل داده‌های سامانه ملی املاک و اسکان امکان‌پذیر نیست؛ چالشی که عرضه مسکن را با مشکل مواجه کرده و انتقادات جدی را به‌دنبال داشته است. اگرچه الزام برخی سازمان‌های خدمت‌رسان به ثبت داده‌های اقامتی، منجر به ثبت و تأیید اطلاعات بیش از ۱۴ میلیون کدپستی از طریق خوداظهاری شده است، اما این داده‌ها عمدتاً مربوط به محل اقامتگاه اصلی بوده و در خصوص اقامتگاه‌های فرعی و املاک بعدی، ثبت اطلاعات در حداقل ممکن قرار دارد.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارشی به بررسی دقیق دلایل عدم موفقیت در جمع‌آوری داده‌های محل اقامت اصلی، فرعی و سایر املاک افراد در این سامانه پرداخته است.

موانع مالیات‌ستانی و راهکارهای جایگزین

تکمیل جامع اطلاعات این سامانه بسیار زمان‌بر بوده و با پیشنهادهای فعلی به سادگی قابل رفع نیست. در چنین شرایطی، مرکز پژوهش‌ها معتقد است که اتخاذ رویه‌های دیگر نظیر مالیات سالانه بر املاک، گزینه بهتری برای افزایش عرضه خانه‌های خالی به بازار مسکن و اجاره است.

در صورتی که داده‌های سامانه تکمیل شود، سیاستگذار امکان دسترسی به اطلاعات دقیق وضعیت مالکیت و اقامت تمامی شهروندان را خواهد داشت. این داده‌ها برای سیاستگذاری بهتر در مسیر هدفمندسازی یارانه‌های انرژی، برنامه‌ریزی‌های کلان، برنامه ساخت مسکن، توسعه شهری، ساماندهی بازار اجاره و اجرای سیاست‌های حمایتی بسیار حیاتی است.

دلایل شکست، آمار و اعتراضات

اولین فراخوان برای تکمیل اطلاعات سامانه املاک و اسکان در فروردین ۱۴۰۰ صادر شد، اما سامانه دارای ایرادات اساسی بود و امکان صحت‌سنجی داده‌های واردشده وجود نداشت. این عدم موفقیت در جمع‌آوری داده‌های کافی، عملاً مالیات‌ستانی از خانه‌های خالی را غیرممکن ساخته و اعتراضات گسترده شهروندان را در پی داشته است.

در سال ۱۴۰۰، وزارت راه و شهرسازی اطلاعات مربوط به ۵۷۰ هزار خانه خالی را به سازمان امور مالیاتی ارسال کرد، اما بخش قابل توجهی از مالکان، اطلاعات را مخدوش دانسته و به آن اعتراض کردند. مرکز پژوهش‌ها با اشاره به این موضوع، تاکید می‌کند که تنها راه قابل اتکا برای ورود خانه‌های خالی به بازار اجاره، الگوبرداری از تجارب جهانی و اعمال مالیات سالانه است.

عوامل اصلی عدم موفقیت در ثبت داده‌ها به شرح زیر است:

• ایراد فنی سامانه و فراخوان پیش از موعد مقرر
• عدم هماهنگی لازم و کافی بین نهادهای اجرایی
• نگاه تکلیفی و غیرهمکارانه برخی دستگاه‌ها به ثبت داده‌های اقامتی

پیشنهادات مرکز پژوهش‌ها برای پیشبرد سامانه

با وجود افزایش سرعت خوداظهاری در یک سال اخیر و ثبت بیش از ۱۴ میلیون کدپستی تا پایان مهر امسال، عمده تمرکز بر اقامتگاه اصلی بوده و اطلاعات اقامتگاه فرعی و سایر املاک همچنان ناقص است. برای پیشبرد اهداف سامانه و امکان اخذ مالیات بر خانه‌های خالی، مرکز پژوهش‌های مجلس پیشنهاداتی ارائه کرده است:

1. ثبت محل سکونت: ابتدا باید اطلاعات محل سکونت اصلی تمامی افراد در سامانه ثبت شود.
2. الزام استعلام: تمامی دستگاه‌های اجرایی و خدمت‌رسان مکلف شوند که محل اقامت اشخاص حقیقی را صرفاً از سامانه املاک و اسکان استعلام کنند.
3. حذف موازی‌کاری: وزارت راه و شهرسازی امکان خوداظهاری را فراهم کند و اطمینان حاصل شود که سامانه موازی دیگری برای ثبت اطلاعات فعال نباشد.
4. تسهیل تبادل داده: سایر دستگاه‌ها داده‌های وضعیت سکونت و مالکیت را در اختیار وزارت راه قرار دهند و استعلام از سامانه املاک جایگزین پرسش مستقیم از شهروندان شود.