تحلیل کارشناس: بورس در آستانه رالی صعودی، اما نیازمند ۳ اصلاح کلیدی

هومن عمیدی، کارشناس برجسته بازار سرمایه، با تشریح وضعیت معاملات در هفته دوم آذرماه، تاکید کرد که روندهای اخیر می‌تواند نویدبخش آغاز یک بازگشت تدریجی در بورس باشد. با این حال، تحقق این امر حیاتی در گرو کنار گذاشتن موانع ساختاری و اصلاحات جدی در سیاست‌گذاری‌های کلان بازار است.

وی خاطرنشان کرد که اگرچه جهش‌های معمول بورس از کاهش نرخ بهره یا افزایش نرخ دلار نشأت می‌گیرد، اما این بار با وجود نرخ بهره بالا، عوامل دیگری محرک رشد بوده‌اند.

محرک‌های اصلی رشد اخیر بازار

بررسی‌ها نشان می‌دهد که رشد اخیر بازار سرمایه بیش از هر چیز تحت تاثیر دو عامل کلیدی بوده است:

• رشد دلار نیمایی: افزایش نرخ دلار در سامانه نیما به عنوان یک عامل حمایتی عمل کرده است.
• تغییرات نرخ فروش شرکت‌های صادراتی: به‌ویژه در گروه فولادی‌ها، تغییرات نرخ فروش در بازار متشکل یکی از مهم‌ترین ارکان رشد اخیر به شمار می‌رود.

همچنین، گزارش‌های عملکرد شرکت‌ها در ماه‌های مهر و آبان نیز حاکی از رشد سود محقق شده به ازای هر سهم (EPS) در بسیاری از صنایع است که این موضوع توانست از روز دوشنبه روند صعودی تازه‌ای در بازار ایجاد کند.

بازار زیر سایه زیان سه‌ساله سهامداران

این کارشناس بازار سرمایه با انتقاد از تمرکز صرف بر شاخص کل اظهار داشت که شاخص کل تنها نمایانگر وضعیت ۳۰ تا ۴۰ شرکت بزرگ است که غالباً در پرتفوی صندوق‌های بزرگ قرار دارند و گاهی اوقات مورد بازارسازی قرار می‌گیرند. در مقابل، کلیّت پرتفوی سهامداران همچنان در زیان است و آثار بی‌اعتمادی ناشی از وقایع سال ۹۹ هنوز از بین نرفته است.

وی افزود: رشد اخیر بازار بیشتر شبیه بازگشت بخشی از پول سهامداران است تا آغاز یک دوره صعود پایدار. با این حال، شکاف بزرگی که میان بازدهی بازارهای موازی و بورس ایجاد شده، زمینه را برای استمرار روند مثبت فراهم می‌کند؛ زیرا بورس در حال حاضر از نظر ارزندگی، «زیرقیمت‌ترین بازار» محسوب می‌شود.

شکاف عمیق ارزش دلاری بازار

عمیدی با رد این تصور که ارزش بازار به محدوده روزهای پیش از جنگ ۱۲ روزه بازگشته، تصریح کرد که بهبود ریالی عدد بازار لزوماً به معنای بهبود دلاری نیست. او با اشاره به سابقه ارزش ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد دلاری برای بازار سرمایه ایران، هشدار داد که امروز ارزش دلاری بازار حتی به ۱۰۰ میلیارد دلار هم نمی‌رسد.

امروز حداقل ۳۰ درصد فاصله تا ارزش دلاری قبل از جنگ تحمیلی امسال داریم و نسبت به سال‌های ۹۸ و ۹۹ این شکاف بسیار عمیق‌تر است؛ این یعنی بورس ظرفیت بالقوه بالایی برای رشد دارد اما بالفعل‌سازی آن نیازمند مجموعه‌ای از اصلاحات جدی است.

سه مطالبه کلیدی برای بازگشت اعتماد

برای بازگرداندن اعتماد به بازار سرمایه، سه مطالبه کلیدی باید محقق شود:

1. اعتمادسازی و حاکمیت شرکتی: حاکمیت شرکتی باید به طور واقعی و نه صرفاً شعاری برقرار شود.
2. توقف مداخلات: نهاد ناظر نباید وارد اجرا و معامله‌گری شود، زیرا دخالت مستقیم آن یکی از بزرگ‌ترین آسیب‌های بازار است.
3. اصلاح دامنه نوسان و حجم مبنا: محدودیت‌های دستوری باید برداشته شوند.

انتقاد از محدودیت منفی۳ تا مثبت ۳ و حجم مبنا

این کارشناس بازار سرمایه محدودیت دامنه نوسان (منفی۳ تا مثبت ۳) را علت اصلی تشکیل صف‌های خرید و فروش در بازار دانست و خواستار باز شدن دامنه یا بازگشت آن به وضعیت ثابت شد.

همچنین، وی از استمرار شیوه حجم مبنا انتقاد کرد. حجم مبنا ابزاری اضطراری در دهه ۸۰ بود که برای بازار کم‌عمق آن زمان طراحی شد، اما باقی ماندن این روش پس از ۲۰ سال و افزایش دستکاری‌شونده آن در مقاطع صعودی، فاقد منطق است.

هشدار درباره معاملات آپشن و افزایش کارمزد

عمیدی بر لزوم نظارت دقیق‌تر بر بازار مشتقه و معاملات آپشن (اختیار معامله) تاکید کرد و هشدار داد که هر بار به سررسید این معاملات نزدیک می‌شویم، موجی از معاملات عجیب در نمادهای اصلی شکل می‌گیرد که نشان‌دهنده دستکاری قیمت از این مسیر است و باید ضابطه‌مند شود.

علاوه بر این، وی افزایش هزینه معامله را یکی دیگر از مسائل اصلی دانست و گفت: «در تمام بورس‌های دنیا رقابت بر سر کاهش هزینه معامله‌گر است؛ اما در ایران مصوبه افزایش کارمزد صادر می‌شود. این تصمیم با روح رقابت صنعت کارگزاری در تضاد کامل است.»

آینده بازار: شانس یک رالی صعودی خوب

با توجه به حجم نقدینگی موجود در جامعه، رشد نرخ دلار و ارزندگی بالای سهامِ سرکوب‌شده، این کارشناس پیش‌بینی کرد که بازار به‌تدریج قد راست خواهد کرد و حتی شانس یک رالی صعودی خوب در ماه‌های پیش‌رو وجود دارد.

وی در پایان هشدار داد: تحقق این پیش‌بینی منوط به رفع معاملات مشکوک، کاهش مداخلات قیمتی و ایجاد جریان آزاد ورود پول است. ارزش فعلی ۸۰ میلیارد دلاری برای بازار سرمایه ایران بسیار ناچیز است و فاصله زیادی با ارزش واقعی خود دارد.