رئیس سازمان تات: ویلاسازی در گیلان تهدید امنیت غذایی است؛ خودکفایی ۹۸٪ در تولید بذر

رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج وزارت جهاد کشاورزی (تات)، با تاکید بر نقش حیاتی این وزارتخانه در تامین امنیت غذایی کشور، ویلاسازی در اراضی حاصلخیز گیلان را تهدیدی جدی برای تولید غذا دانست و خواستار فرهنگ‌سازی برای حفاظت از منابع پایه آب و خاک شد. این اظهارات در آیین افتتاح باغ موزه گیاه‌شناسی استان گیلان در شهر لاهیجان مطرح گردید.

امنیت غذایی و چالش تغییر کاربری اراضی

غلامرضا گل‌محمدی، وزارت جهاد کشاورزی را متولی اصلی امنیت غذایی کشور معرفی کرد و تصریح نمود که «امنیت غذایی یکی از ستون‌های اصلی امنیت ملی محسوب می‌شود.» وی افزود که این وزارتخانه ضمن حمایت از کشاورزان و تولیدکنندگان، زمینه را برای استفاده مطمئن و پایدار از منابع پایه فراهم می‌کند.

به گفته وی، یکی از ماموریت‌های کلیدی سازمان تات، فرهنگ‌سازی است. او تاکید کرد: «اگر فرهنگ حفاظت از آب و خاک نهادینه شود و ارزش اراضی کشاورزی را برای آینده خود و فرزندانمان بدانیم، دیگر تغییر کاربری را انجام نمی‌دهیم.» وی در ادامه، واردات غذا در شرایط کنونی جهان را تقریباً غیرممکن دانست و به تاسیس «سازمان امنیت مزرعه» در کشوری مانند آمریکا برای جلوگیری از صادرات برخی ارقام کشاورزی اشاره کرد و لزوم حفاظت از منابع پایه آب و خاک کشور برای تأمین غذا را گوشزد نمود.

ویلاسازی یکی از چالش‌های بزرگ حوزه کشاورزی است. در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، از اراضی کشاورزی صرفاً برای تولید غذا استفاده می‌شود و ساخت خانه‌های مرتفع جایگزین ویلاسازی شده است. این فرهنگ‌سازی باید توسط شهرداران و دهیاران نیز انجام شود تا اراضی کشاورزی، به‌ویژه در استانی مانند گیلان که قطب کشاورزی است، به ویلا تبدیل نشوند؛ در غیر این صورت، زمینی برای تولید غذا نخواهیم داشت.

نقش سازمان تات در پژوهش و تولید ملی

سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج وزارت جهاد کشاورزی (تات) به عنوان یک سازمان پژوهشی و اجرایی، دارای ساختار گسترده‌ای در سراسر کشور است که نقطه اولیه پژوهش، آموزش و ترویج در آن، حفاظت و نگهداری از منابع ژنتیکی است.

ساختار و گستردگی سازمان

این سازمان دارای زیرساخت‌های تحقیقاتی چشمگیری است که شامل موارد زیر می‌شود:

• ۲۰ موسسه تحقیقاتی ملی
• ۳۴ مرکز تحقیقاتی
• ۳۱۴ ایستگاه تحقیقاتی

در استان گیلان نیز هفت پژوهشکده و موسسه فعال هستند که برخی از آن‌ها مانند مرکز تحقیقات برنج، مرکز تحقیقات ابریشم، مرکز تحقیقات چای و مرکز تحقیقات ماهیان خاویاری دارای اهمیت ملی هستند.

خودکفایی و مدیریت ذخایر ژنتیکی

سازمان تات نقش محوری در خودکفایی تولیدات کشاورزی و دامی دارد. این سازمان:

• در تولید ۹۸ درصد هسته‌های اولیه بذر کشور خودکفا است.
• بالغ بر ۹۰ درصد واکسن‌های انسانی، دامی و طیور را تولید می‌کند.
• حدود نیمی از انتشارات حوزه کشاورزی (کتاب، نشریه، دستورالعمل‌های فنی) را تولید می‌کند.
• ۱۷ درصد محققان و اعضای هیئت علمی کشاورزی کشور در آن مشغول به کار هستند.

همچنین، حفاظت و مدیریت ذخایر ژنتیکی کشور در حوزه کشاورزی، یکی از وظایف بسیار مهم تات است. این سازمان متولی بالغ بر ۸۰ درصد منابع ژنتیکی کشور در حوزه کشاورزی است و بالغ بر ۵.۵ میلیون نمونه گیاهی، جانوری و تک‌سلولی زنده و غیر زنده را در اختیار دارد.

باغ گیاه‌شناسی لاهیجان؛ از میراث تا ایستگاه تحقیقاتی

باغ گیاه‌شناسی لاهیجان که دارای قدمتی ۱۰۰ ساله است و به عنوان میراث فرهنگی شناخته می‌شود، قرار است به یک ایستگاه تحقیقاتی تخصصی تبدیل شود. این ایستگاه بر روی گونه‌های گیاهی مهمی مانند تمشک، بلوبری، گردوی رقم پکان و گیاهان زینتی تمرکز خواهد کرد.

توسعه منابع طبیعی و باغ‌های گیاه‌شناسی در دستور کار سازمان تات قرار دارد. به عنوان مثال، در باغ ملی گیاه‌شناسی ایران در تهران، چهار هزار گونه گیاهی نگهداری می‌شود و اکوسیستم‌های طبیعی مهمی از جمله جنگل‌های ژاپن، آمریکا، ایران و هیرکانی در آن طراحی شده است.

هدف از توسعه این مراکز، استفاده از ظرفیت باغ‌های گیاه‌شناسی در اکوتوریسم است تا به محلی برای آموزش نگهداری از عرصه‌های طبیعی و فرهنگ‌سازی حفاظت از منابع تبدیل شوند. باغ گیاه‌شناسی لاهیجان که در یک شهر تاریخی-توریستی واقع شده، بیش از ۱۰۰ گونه و ژنوتیپ گیاهی (اعم از باغی، جنگلی و زینتی) را در خود جای داده و پتانسیل بالایی برای بازدید گردشگران دارد.