پاکستان و چالش ۳۴۸ میلیارد دلاری تامین مالی اقلیمی؛ آیا FRLD راهگشاست؟

تولد صندوق پاسخگویی به ضرر و زیان (FRLD)

در نتیجه این فشار بین‌المللی، نمایندگان اجلاس COP27 توافق کردند تا «صندوق خسارت و زیان» را برای کمک به کشورهای آسیب‌پذیر در مقابله با بلایای اقلیمی ایجاد کنند. این صندوق اکنون رسماً با نام صندوق پاسخگویی به ضرر و زیان (FRLD) شناخته می‌شود.

• در کنفرانس ژنو در ژانویه ۲۰۲۳، تأمین‌کنندگان مالی جهان میلیاردها دلار را به عنوان گام اولیه برای بهبود وضعیت پاکستان متعهد شدند.
• ماه گذشته، FRLD اولین فراخوان درخواست بودجه ۲۵۰ میلیون دلاری خود را برگزار کرد.
• انتظار می‌رود پرداخت‌های اولیه از سال آینده آغاز شود.

ایجاد FRLD نه تنها مسائل اقلیمی را در سلسله مراتب دیپلماتیک پاکستان در اولویت قرار داد، بلکه کشورهای درگیر چالش‌های اقلیمی را برای پاسخگویی تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای متحد کرد. با این حال، ماه‌ها پس از تعهدات ژنو، پاکستان با دور دیگری از سیل‌های مرگبار در ماه‌های اوت و سپتامبر مواجه شد که حدود ۲.۵ میلیون هکتار از زمین‌های کشاورزی استان پنجاب را نابود کرد.

چالش‌های بزرگ: از کسری اعتماد تا نیاز مالی هنگفت

از زمان تلاش‌ها برای برقراری عدالت آب و هوایی در COP27، پاکستان با چالش جدی آزادسازی بودجه مورد نیاز و طراحی راه‌حل‌های به موقع که الزامات سیستم مالی جهانی آب و هوا را محقق سازد، روبه‌رو بوده است. عدنان پاشا صدیقی، مشاور وزیر دارایی فدرال، سیل‌های ۲۰۲۲ را «زنگ خطری» برای مقابله با بلایای بزرگ اقلیمی دانست و تأکید کرد که واکنش‌ها در سال ۲۰۲۳ «پیشگیرانه نبودند».

طبق اعلام اتاق بازرگانی سرمایه‌گذاران خارجی پاکستان، این کشور سالانه به بین ۴۰ تا ۵۰ میلیارد دلار برای سازگاری با تغییرات اقلیمی نیاز دارد. این در حالی است که بازار جهانی اقلیمی سال گذشته از ۲ تریلیون دلار فراتر رفت.

موانع بوروکراتیک و مالی

یکی از چالش‌های اصلی، هماهنگی بین وزارتخانه‌ها در سطوح مختلف بوروکراسی منزوی کشور است، چرا که بخش‌های آسیب‌دیده (انرژی، حمل و نقل، مسکن و کشاورزی) از سال ۲۰۱۰ تحت اختیار ساختارهای استانی قرار گرفته‌اند. علاوه بر این، دسترسی به بودجه‌های تخصصی اقلیمی نیازمند فرآیندهای پیچیده‌ای است:

کاشمالا کاکاخیل، متخصص مستقل امور مالی اقلیمی، در این باره گفت: «زبان متفاوت است. نحوه تدوین کل پیشنهاد بسیار متفاوت است. منطق اقلیمی بسیار متفاوت است.»

نکته حیاتی این است که بخش عمده‌ای از پول پروژه‌های مرتبط با اقلیم که در ژنو دریافت شد، به صورت وام بود و نه کمک‌های بلاعوض. همچنین، پاکستان باید بر «کسری اعتماد» تأمین‌کنندگان مالی جهانی غلبه کند؛ به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۲، جوامع محلی بخشی از خسارات سیل را متوجه زیرساخت‌های تأمین‌شده از خارج، مانند کانال زهکشی در استان سند، دانستند.

ابتکارات اسلام‌آباد برای مقاومت اقلیمی

برای تبدیل شدن به وام‌گیرنده‌ای قابل اعتماد و تسریع در اجرای پروژه‌ها، پاکستان مجموعه‌ای از ابتکارات اصلاحی را به اجرا درآورده است. پروژه عظیم بازسازی مسکن در استان سند پس از سیل ۲۰۲۲، که حمایت بانک جهانی و بانک توسعه آسیا را جلب کرد، به عنوان یک مدل موفق عمل کرد. مدیرعامل این پروژه تأکید کرد که تعریف طرح توسط دولت استانی و امکان حسابرسی توسط شرکت‌های جهانی، احتمال دور زدن بوروکراسی را افزایش داد.

سیاست‌ها و ابزارهای مالی جدید

دولت پاکستان سیاست‌های اقلیمی جدیدی را با هدف سازگاری بلندمدت و هدفمندتر منتشر کرده است:

• طرح ملی سازگاری (۲۰۲۳): با هدف تقویت فرآیند غربالگری و پروژه‌های مقاوم‌سازی در برابر آب و هوا.
• استراتژی ملی تأمین مالی اقلیمی: برای هدایت جریان‌های مالی.
• استفاده از داده‌های GIS: برای مدل‌سازی فاجعه و جلوگیری از ساخت زیرساخت‌ها در دشت‌های سیلابی.

علاوه بر این، برای کاهش فشار مالی ناشی از فجایع، دولت در حال ترویج ابزارهای مالی نوآورانه است. این ابزارها شامل بیمه‌ای است که به‌طور خودکار خسارت‌ها را در صورت وقوع رویدادهای اقلیمی پرداخت می‌کند. همچنین، برای جمع‌آوری بودجه در داخل و کاهش وابستگی به وام‌های خارجی، طرح‌های زیر در دست اجرا هستند:

با وجود این تلاش‌ها، حدود نیمی از ۵.۳ میلیارد دلار اختصاص داده شده به پروژه‌های اقلیمی در داخل کشور، همچنان در انتظار تخصیص بودجه هستند. توانایی پاکستان برای رمزگشایی از جریان‌های مختلف تأمین مالی برای پر کردن شکاف ۳۴۸ میلیارد دلاری تا سال ۲۰۳۰ بسیار حیاتی خواهد بود. اما سؤال بزرگتر برای ده‌ها میلیون پاکستانی که هر ساله با بلایای طبیعی مواجه می‌شوند، این است که آیا این پول‌های صرف شده در نهایت تفاوتی در زندگی آن‌ها ایجاد خواهد کرد یا خیر.