چالش‌های حیاتی کشاورزی سرباز: از کمبود آب و دلالان تا نیاز به حمایت ویژه وزارت جهاد

بحران آب و زیرساخت‌های فرسوده

رودخانه سرباز، شاهرگ حیاتی تأمین آب اراضی کشاورزی شهرستان است، اما طغیان‌های فصلی آن خسارات هنگفتی به باغات و مزارع حاشیه رودخانه وارد می‌کند. در کنار این، فرسودگی زیرساخت‌های سنتی آبیاری، وضعیت را بحرانی‌تر کرده است. کشاورزان و مدیران محلی تأکید دارند که این شهرستان نیازمند توجه ویژه برای احیای منابع آبی خود است.

دادکریم عطایی، یکی از کشاورزان منطقه، خواستار مرمت و بازسازی قنوات تخریب شده، تحویل لوله برای انتقال آب کشاورزی و حمایت ویژه از این قشر شد. همچنین راه‌اندازی ایستگاه سینوپتیک هواشناسی برای برنامه‌ریزی دقیق کشت ضروری است.

آمار منابع آبی شهرستان سرباز

مدیر جهاد کشاورزی سرباز وضعیت منابع آب را دشوار توصیف کرد و اعلام نمود که فرسودگی قنوات و تخریب چشمه‌ها، همراه با نبود سیل‌بند حفاظتی، وضعیت تأمین آب را بحرانی کرده است. آمار منابع آبی به شرح زیر است:

• چاه‌ها: ۶۴۳ حلقه
• قنوات: ۵۵ رشته
• چشمه‌ها: ۷۰ دهنه

کدخدا خیرمحمد، از روستای گرگ، مهم‌ترین مشکل سال‌های اخیر را کمبود شدید آب دانست و گفت: «رودخانه‌ای که زمانی زمین‌های روستا را سیراب می‌کرد، حالا در بیشتر فصل‌ها کم‌آب یا خشک است. کشاورزان مجبور شده‌اند با هزینه‌های سنگین موتورپمپ تهیه کنند و سوخت گران بخرند تا زمین‌هایشان را زنده نگه دارند.»

گلایه‌های کشاورزان: از دلالان تا کمبود نهاده‌ها

مشکلات کشاورزان سرباز تنها به کمبود آب خلاصه نمی‌شود؛ موانع اقتصادی و لجستیکی نیز سد راه تولید پایدار است:

• مشکل بازار فروش: عبدالعزیز بلوچزهی، از روستای زامریگ هیتمک، به مشکل بازار فروش و نبود راه ارتباطی مناسب اشاره کرد. محصولات فصلی، لیمو، موز و خرما با زحمت فراوان تولید می‌شوند اما دلال‌ها با قیمت بسیار پایین خرید می‌کنند و کشاورز به دلیل نبود امکان حمل مستقیم به بازارهای بزرگ، ناچار به قبول ضرر است.
• نبود زیرساخت نگهداری: نبود سردخانه و انبار مناسب باعث می‌شود محصولات زود خراب شوند و کشاورز چاره‌ای جز فروش فوری با ضرر نداشته باشد. فعال شدن یک بازارچه یا مرکز خرید محصولات کشاورزی می‌تواند وضعیت زندگی بسیاری از خانوارها را تغییر دهد.
• کمبود و گرانی نهاده‌ها: حسین پاهنگ به مشکل نهاده‌های کشاورزی اشاره کرد. کود و سم استاندارد در منطقه کمیاب است و قیمت آن به‌قدری بالاست که کشاورز توان خرید ندارد. همچنین فرسودگی دستگاه‌ها و ابزارهای کشاورزی و نبود قطعات یدکی، تولید را مختل کرده است.

ظرفیت‌های دامداری، شیلات و محصولات گرمسیری

شهرستان سرباز علاوه بر محصولات زراعی و باغی، در بخش دامداری و شیلات نیز ظرفیت‌های قابل توجهی دارد. این منطقه با وجود تنش‌های آبی، همچنان در تولید پروتئین نقش مهمی ایفا می‌کند:

آمار تولیدات دامی و شیلات

مدیر جهاد کشاورزی سرباز در تشریح ظرفیت‌های این بخش، آمار زیر را ارائه داد:

سرباز، قطب تولید پاپایا در کشور

سرباز جایگاه ویژه‌ای در کشت میوه‌های گرمسیری دارد و یکی از قطب‌های اصلی تولید پاپایا در کشور محسوب می‌شود. از مجموع ۶ هزار هکتار سطح زیرکشت شهرستان، حدود ۳۰ هکتار به کشت این محصول اختصاص یافته و کشاورزان سالانه به‌طور متوسط ۱۱ تن در هر هکتار برداشت می‌کنند.

راهکارهای توسعه پایدار و نیازهای فوری بخش کشاورزی

کارشناسان و مدیران محلی تأکید دارند که توجه ویژه وزارت جهاد کشاورزی به سرباز می‌تواند زمینه توسعه پایدار، افزایش تولید و اشتغال را فراهم کند. مهم‌ترین اولویت‌ها و نیازهای فوری بخش کشاورزی سرباز عبارتند از:

• تعیین تکلیف چاه‌های فاقد پروانه (۶۴۳ حلقه).
• ساخت سیل‌بندهای حفاظتی برای جلوگیری از خسارات رودخانه.
• بازسازی ۱۸ رشته قنات و مرمت ۴۳ رشته قنات دیگر.
• انتقال آب با لوله در بیش‌از ۱۵۰ کیلومتر مسیر.
• ایجاد نهالستان و حمایت از ساخت سردخانه‌های کوچک محلی.
• ارائه تسهیلات کم‌بهره برای مرغداری‌ها و طرح‌های شیلاتی.
• راه‌اندازی بازار عرضه و بازاریابی محصولات در سطح استان و کشور.
• تأمین ماشین‌آلات سنگین و ادوات کشاورزی.
• تأمین به موقع سوخت، بذر و کود استاندارد.

توسعه گلخانه‌های کوچک خانگی، ایجاد خوشاب‌ها (بندسارهای سنتی برای کشت دیم) و بیمه محصولات کشاورزی نیز از دیگر راهکارهایی هستند که می‌توانند به تقویت اقتصاد منطقه کمک شایانی کنند.