افت معدل دانش‌آموزان؛ دریافتی معلمان پایین‌تر از همه کارکنان دولت است

ریشه‌های افت تحصیلی: روش تدریس و دانش معلم

«محمد جوادی‌پور»، دانشیار روش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی و درسی و عضو هیات علمی دانشگاه تهران، در تحلیل ارتباط میان پایین بودن معدل کل دانش‌آموزان و سطح دانش و شیوه‌ی تدریس معلمان اظهار داشت: مسئله‌ی افت معدل و میزان یادگیری دانش‌آموزان یک پدیده‌ی چندعاملی و پیچیده است که به شرایط مختلفی مربوط می‌شود. با این حال، یکی از مهم‌ترین این عوامل، بحث روش‌های تدریس معلمان و میزان استفاده‌ی آنان از روش‌های فعال و پیشرفته در مقابل شیوه‌های سنتی است.

وی با اشاره به اقدامات انجام شده توسط آموزش‌وپرورش در سال‌های اخیر برای ترویج روش‌های فعال تدریس، تاکید کرد که بسیاری از معلمان ما فارغ‌التحصیلان دانشگاه فرهنگیان یا دانشکده‌های علوم تربیتی هستند و دانش لازم را در اختیار دارند. با این وجود، کاهش علاقه‌مندی دانش‌آموزان به تحصیل، اگرچه صددرصد متأثر از روش‌های تدریس نیست، اما این عامل را مهم و اثرگذار دانست.

برای اصلاح وضعیت موجود باید به مسئله دانش معلمان که عامل مهمی است، ورود جدی‌تری داشته باشیم. آموزش‌وپرورش باید مداخله کند و روش‌های جدید را مرتب به معلمان آموزش دهد تا آن‌ها بازسازی شوند و بتوانند هم از فناوری‌های جدید استفاده کنند و هم روش‌های تدریس فعال را به کار گیرند.

تأثیر مستقیم مشکلات اقتصادی بر کیفیت تدریس

این عضو هیات علمی دانشگاه تهران، مشکلات معیشتی را عاملی اثرگذار بر کیفیت آموزش دانست و تصریح کرد: در شرایط حاضر، میزان دریافتی معلمان از همه‌ی کارکنان دولت و بخش‌های کشور پایین‌تر است و این مسئله قطعاً بر عملکرد آن‌ها تأثیر می‌گذارد. مشکلات اقتصادی باعث کاهش تمرکز معلمان در تدریس می‌شود؛ به طوری که تمام ذهن، دغدغه و تمرکز معلم معطوف به کلاس درس نیست.

وظیفه آموزش‌وپرورش و معلمان برای به‌روز ماندن

جوادی‌پور افزود: هم آموزش‌وپرورش وظیفه دارد اطلاعات و مهارت‌های معلمان را به‌روز کند و هم خود معلمان باید با افزایش اطلاعات تخصصی و تربیتی، خود را به‌روز نگه دارند، با فناوری‌های جدید آشنا شوند و مدام دانش‌آموزان را با تکنیک‌ها و روش‌های جدید به فعالیت‌های علمی ترغیب کنند. یکی از راه‌های حل این مشکل، توجه بیشتر به معیشت معلمان است تا افراد اثرگذار بر تعلیم و تربیت، دغدغه‌ی کمتری داشته باشند.

آسیب‌شناسی «معلمان برند» و کلاس‌های خصوصی

در پاسخ به سوالی مبنی بر آسیب تبدیل شدن برخی معلمان به برندهای آموزشی و تمرکز بر کلاس‌های خصوصی، وی فراوانی این پدیده را بسیار کم ارزیابی کرد و اظهار داشت که این موضوع بیشتر در دوره‌ی متوسطه‌ی دوم (برای کنکور) یا متوسطه‌ی اول (برای مدارس خاص) مطرح است.

دانش تخصصی و انگیزه اکثریت

جوادی‌پور در عین حال تصریح کرد که «معلمان برند» لزوماً دارای دانش تخصصی و به‌روز نیستند، بلکه تمرکز و تلاش بیشتری برای کسب نتیجه دارند. او تاکید کرد که اگر همین معلمان در مدارس دولتی وقت و تمرکز بیشتری بگذارند، قابلیت‌های بیشتری برای پیشرفت دانش‌آموزان ایجاد خواهند کرد. وی خاطرنشان ساخت که:

• بالای ۸۰ تا ۹۰ درصد معلمان دغدغه و انگیزه‌شان کمک به دانش‌آموز است.
• تمرکز، وقت و انرژی اکثریت معلمان در مدرسه و فعالیت‌های آموزشی خلاصه می‌شود.

راهکارها و پیشنهادهای بلندمدت برای ارتقای کیفیت

این استاد دانشگاه تهران برای حل مسئله‌ی دانش معلمان و روش تدریس آن‌ها، پیشنهادهایی را مطرح کرد:

تضمین آمادگی ورودی‌های جدید و آموزش مداوم

وی تاکید کرد که برای ورودی‌های جدید (فارغ‌التحصیلان دانشگاه فرهنگیان) مشکلی وجود ندارد، اما آموزش‌وپرورش باید آن‌ها را مرتب به‌روز نگه دارد و آموزش‌های کمکی، توجیهی و تخصصی را در ایام تابستان فراهم کند. همچنین، برای معلمان قدیمی‌تر و آن‌هایی که از مقاطع یا بخش‌های دیگر منتقل شده‌اند، برنامه‌ریزی جدی‌تر برای تغییر کیفیت آموزش ضروری است.

حرفه‌ای شدن شغل معلمی

جوادی‌پور پیشنهاد کرد که اگر شغل معلمی در کشور به عنوان یک حرفه شناخته شود، آموزش‌وپرورش مجبور به سرمایه‌گذاری بیشتر برای بازسازی و توسعه‌ی شغلی خواهد شد و معلمان نیز برای به‌روز نگه داشتن خود، ملزم به شرکت مداوم در فعالیت‌های آموزشی، همایش‌ها و دوره‌های مختلف می‌شوند. او در پایان بر لزوم برنامه‌ریزی‌های متفاوت برای سه گروه از معلمان (معلمان فعلی، معلمان با سابقه‌ی ۱۰ سال، و ورودی‌های جدید) و اجرای برنامه‌ی آموزش مداوم در سطح کشور تاکید کرد.