نقد و بررسی فیلم کلاسیک «آواز در باران»؛ شاهکار جین کلی و نماد دوران طلایی هالیوود

انقلاب صدا؛ پایان عصر صامت

ورود صدا به صنعت فیلمسازی با اکران فیلم «خواننده جاز» یک انقلاب عظیم در هالیوود رقم زد. سینمای صامت، که به ذات داستان‌گویی با تصویر نزدیک‌تر بود، ناگهان جای خود را به دورانی داد که نه تنها زیبایی ظاهری، بلکه توانایی بازیگر در حرف زدن، ادای درست دیالوگ‌ها و آواز خواندن نیز اهمیت حیاتی پیدا کرد.

این تغییر، ستاره‌های بسیاری را که صدای مناسبی نداشتند، به شکلی بی‌رحمانه کنار گذاشت و ستارگان جدیدی ظهور کردند که توانستند هالیوود را ارتقا دهند و فیلم‌ها را با دیالوگ‌هایشان در ذهن تماشاگران ماندگار سازند.

«آواز در باران» و «سانست بولوار»؛ دو نگاه متضاد به یک تحول

جریان رسمی هالیوود، ماجرای ورود صدا و عوارض آن را در قالب دو فیلم مهم به تصویر کشید: «سانست بولوار» اثر بیلی وایلدر و «آواز در باران» ساخته جین کلی و استنلی دانن.

نگاه تراژیک وایلدر: «سانست بولوار»

فیلم وایلدر یک نوآر گزنده است که وجه تراژیک حذف ستارگان سینمای صامت را روایت می‌کند. نورما دزموند، ستاره حذف‌شده‌ای که تراژدی این کنار گذاشته شدن او را تبدیل به هیولایی کرده است، در دیالوگی مشهور به جو گیلیس می‌گوید:

«من هنوزم بازیگر بزرگی هستم این فیلم‌ها هستن که کوچک شدن.»

نگاه رویایی کلی و دانن: «آواز در باران»

«آواز در باران» رویکردی کاملاً متفاوت در پیش گرفت. سازندگان فیلم، ورود صدا را واقعه‌ای اجتناب‌ناپذیر دانستند که تکنولوژی بر سینما تحمیل کرده است. این فیلم، یک اثر شیرین، رویایی، گرم و عاشقانه درباره تغییر مسیر هالیوود قدیم به هالیوود نو است؛ داستانی که در آن ستاره بدعنق و جیغ‌جیغویی که توانایی حرف زدن ندارد، کنار می‌رود تا کتی سلدن زیبا و هنرمند جایگزین او شود.

ژانر موزیکال؛ پدیده‌ای تماماً آمریکایی

ژانر موزیکال، با وجود نمونه‌های غیرآمریکایی، تا ابد یکی از آمریکایی‌ترین ژانرهای تاریخ سینما باقی خواهد ماند و نسبت تام و تمامی با فرهنگ این کشور دارد. رقص (کوریوگرافی) نیز یکی از هنرهای عامه‌پسند بود که با ظهور سبک‌هایی مانند کیک واک و تب دنس، به اوج رسید. سینما نقش اساسی در ثبت و ضبط این هنر داشت و آن را به نماد مهم هنر عامه‌پسند تبدیل کرد.

چالش‌های ژانر موزیکال در سینمای مدرن

امروزه، موزیکال‌ها کهنه و قدیمی به نظر می‌رسند و با حرکت سینما به سمت روایت‌های رئالیستی، ارج و قرب خود را از دست داده‌اند. برای بسیاری از تماشاگران جوان، قابل باور نیست که بازیگر در میانه یک داستان دراماتیک ناگهان زیر آواز بزند و شروع به رقصیدن کند. این تغییر ذائقه باعث شده است که فیلمسازان برای احیای این ژانر تلاش کنند تا نحوه داستان‌گویی خود را تغییر دهند، همانند فیلم‌های مهم موزیکال سال گذشته چون «شرور» و «امیلیا پرز».

جین کلی؛ رقاص طبقه کارگر

«آواز در باران» در واقع فیلم جین کلی است؛ هنرمندی که تلاش داشت رقص آمریکایی را به یک چیز ملموس و قابل دسترس برای مردم عادی تبدیل کند. کلی با آن ظاهر بشاش، هیکل ورزشکاری و سادگی رفتارش، نماد طبقه کارگر آمریکا بود و تفاوت اساسی با فرد آستر داشت:

• فرد آستر: نماد بورژوازی و رقصنده اشرافی، خوشایند طبقه متوسط رو به بالا.
• جین کلی: نماد طبقه کارگر، ساده و ورزشکار؛ او خود را «مارلون براندو» موزیکال‌ها می‌نامید.

میراث ماندگار و نادیده گرفته شدن اولیه

«آواز در باران» در ابتدای اکران چندان مورد توجه منتقدان قرار نگرفت و آکادمی اسکار آن را تنها در دو رشته نامزد دریافت جایزه کرد. این فیلم از پس رقبای قدرتمندی چون «آخرین نمایش فیلم»، «مرد آرام»، «نیمروز» و «بد و زیبا» برنیامد و مهجور باقی ماند. با این حال، با گذشت زمان، فیلم بیشتر دیده شد و تبدیل به بهترین فیلم موزیکال همه دوران گردید، تا جایی که منتقد سخت‌گیری مانند پالین کیل، آن را «در یک کلام، بهترین موزیکال هالیوودی تاریخ سینما» نامید.

راز جاودانگی و سکانس رقص زیر باران

رمز اصلی ماندگاری این شاهکار، در این است که داستانش کاملاً از دل سینما بیرون آمده و درباره خود سینما است. این ویژگی به تماشاگر کمک می‌کند تا آوازها و رقص‌ها را باور کرده و مشکلی با جنبه نمایشی بودن داستان نداشته باشد. کیفیت اجرای تک تک صحنه‌ها با وسواس زیادی انجام شده و رویایی بودن موزیکال‌ها را به خوبی تصویر کرده است.

تلاش برای واقع‌گرایی در صحنه ماندگار

اجرای استثنایی جین کلی، به ویژه در صحنه رقص زیر باران، یک پرتره کامل از هنر والای اوست. برای واقع‌گرایی و وضوح بیشتر قطرات آب در تصویر، آب باران را با شیر مخلوط کرده بودند. این سکانس به تنهایی می‌تواند معرف هنر جین کلی باشد.

بازیگران و دوران طلایی استودیوها

«آواز در باران» بدون حضور ستارگانش به این جایگاه نمی‌رسید. اجرای دونالد اوکانر در قطعه «آن‌ها را بخندان» که در آن صورتش را به هزار شکل درآورد، بی‌نظیر بود؛ هرچند که پس از این اجرا به دلیل فشار جسمی سه روز در بستر بیماری افتاد.

کشمکش‌های میان جین کلی و دبی رینولدز جوان نیز جذابیت خاص خود را داشت. با وجود تحقیرهای مداوم کلی نسبت به رینولدز، هماهنگی این مثلث دوست‌داشتنی (کلی، رینولدز، اوکانر) تصور ساخته شدن فیلم بدون آن‌ها را غیرممکن می‌سازد.

این فیلم در دورانی ساخته شد که استودیوها حرف آخر را در روند تولید می‌زدند. هالیوود توانایی بالایی در به کارگیری خلاقیت هنرمندان در یک روند کاملاً صنعتی دارد و خلق شاهکاری مانند «آواز در باران» بدون نظارت سفت و سخت و برنامه دقیق استودیوها بعید به نظر می‌رسید. این شاهکار فناناپذیر، نمادی از ساختار منظم و پیچیده دوران طلایی هالیوود است.