رئیس پژوهشگاه رویان: پژوهش‌های داخلی در پازل خارجی تعریف شده‌اند/چالش مهاجرت نخبگان

رئیس پژوهشگاه رویان: پژوهش‌های داخلی در پازل خارجی تعریف شده‌اند

غلامحسین شاهوردی، رئیس پژوهشگاه رویان، ضمن اشاره به پیشرفت‌های زیرساختی و افزایش جمعیت پژوهشگر در کشور، مهمترین چالش حوزه تحقیق را عدم همسویی پژوهش‌های داخلی با نیازهای ملی دانست. وی تاکید کرد که بسیاری از تحقیقات در پازل‌های خارجی تعریف شده‌اند و برای بهره‌وری از دانش تولیدشده (که ایران را در رتبه ۱۵ تا ۱۶ جهانی قرار داده) نیازمند تعریف مسیرهای مشخص حمایتی از سوی دولت و صنعت هستیم.

شاهوردی با اشاره به توسعه دوره‌های تخصصی و دکتری، بیان کرد که جامعه علمی کشور به این باور رسیده است که می‌تواند تحقیق انجام دهد و در زیرساخت‌ها نیز پیشرفت‌هایی حاصل شده است.

نکته‌ای که امروز باید مراقب آن باشیم این است که گاهی پژوهش در پازل تحقیقاتی یک شرکت یا دانشگاه خارجی تعریف شده است. یک محقق ما برای دوره PHD به ژاپن یا آمریکا می‌رود، روی موضوعات بسیار ریز و عمقی کار می‌کند و با توانمندی برمی‌گردد. اما پژوهشی که انجام داده در همان پازل تعریف شده و ناخواسته ادامه همان مسیر را در داخل دنبال می‌کند.

ضرورت جهت‌دهی دانش در مسیر نیازهای کشور

با وجود پیشرفت ایران در حوزه تولید علم و قرار گرفتن در دوره‌هایی در رتبه ۱۵ و ۱۶ جهانی، اکنون زمان آن رسیده که این دانش در مسیر نیازهای کشور به کار گرفته شود. این امر مستلزم ورود متغیرهای دیگر و تعریف مشخص پازل پژوهش در داخل است.

وظایف نظام حکمرانی و دستگاه‌های دولتی

نظام حکمرانی باید به گونه‌ای عمل کند که پژوهشگر برای حل چالش‌های کشور انگیزه داشته باشد. دولت یا دستگاه‌های دولتی باید این مسیر را تعریف کرده و در کنار آن صندوق‌های پژوهشی قرار دهند تا هرکس در این حوزه وارد شد، مورد حمایت قرار گیرد. رئیس پژوهشگاه رویان بر ضرورت تعیین جهت‌گیری‌های مشخص در تحقیق تأکید کرد و افزود:

• وزارتخانه‌هایی با مسئولیت مستقیم، نظیر وزارت نفت یا جهاد کشاورزی، باید زمینه ورود سریع پژوهشگران را فراهم کنند.
• دستگاه‌های متولی باید اطلاعات لازم را در اختیار پژوهشگر قرار دهند.
• باید مشخص شود در چه موضوعاتی از محققان حمایت مالی صورت می‌گیرد.

نقش صنعت در سوق دادن پژوهش به نیازهای واقعی

صنعت باید فعالانه وارد میدان شود تا جریان پژوهش به سمت رفع نیازهای واقعی سوق پیدا کند. این اقدامات شامل موارد زیر است:

• برگزاری جشنواره‌های علمی.
• تعیین جایزه برای تحقیقات موثر.
• ارائه پیام لازم به جامعه علمی برای همسویی با نیازهای صنعت.

تقویت حلقه وصل میان هلدینگ‌ها و جامعه علمی

اقدامات جدیدی در کشور آغاز شده که به بخش خصوصی اجازه می‌دهد بخشی از مالیات خود را در پژوهش سرمایه‌گذاری کند. با این حال، نیاز اساسی ایجاد حلقه وصل واقعی بین هلدینگ‌های بزرگ با گردش مالی بالا و جامعه علمی است.

درست است که این شرکت‌ها واحدهای پژوهش و توسعه دارند اما آن‌ها دانشگاه و پژوهشگاه نیستند. ارتباط صنعت و دانشگاه نباید فقط در حد دکور و دفتر باشد.

این ارتباط زمانی واقعی است که کارخانه احساس کند همکاری با یک محقق در راستای اهداف و حل چالش‌ها، ارزش افزوده ایجاد می‌کند و هزینه‌ای که می‌کند، او را از رقبا جلو می‌اندازد.

بحران فقدان دانش در صنایع کلیدی

شاهوردی با انتقاد از وضعیت موجود در صنایع کلیدی، به مثال صنعت نفت اشاره کرد و پرسید: «چرا باید صنعت نفت داشته باشیم اما دانش نفت را نداشته باشیم؟»

وی تصریح کرد که بسیاری از کشورها چاه نفت ندارند اما درآمدشان از محصولات نفتی از ایران بیشتر است، زیرا آن‌ها در پژوهش هزینه کرده و قدر سرمایه خدادادی را دانسته‌اند. آن‌ها نفت را می‌گیرند، بنزین می‌سازند و چندبرابر به ما می‌فروشند، چون دانش دارند.

مهاجرت نخبگان، آسیب جدی به کشور

رئیس پژوهشگاه رویان تأکید کرد که این حلقه‌های مفقوده باید در جریان پژوهش کشور تکمیل شوند. محقق با وجود توانایی ایجاد ارزش افزوده، همچنان دغدغه مالی دارد، به فکر مهاجرت می‌افتد و رفتن او به کشور آسیب می‌زند.

محقق زمانی در کشور می‌ماند که دغدغه نداشته باشد و بتواند با آرامش کار کند. اگر این اتفاقات درست و هدفمند شکل بگیرد، بسیاری از مشکلات و چالش‌های ملی حل خواهد شد.