پنج هواپیمای نظامی گران‌قیمت تاریخ؛ از B-2 Spirit با ۲ میلیارد دلار تا برنامه ۱.۷ تریلیون دلاری F-35

۱. نورثروپ B-2 اسپیریت؛ شبح رادارگریز ۲ میلیارد دلاری

بمب‌افکن B-2 Spirit آمریکا عنوان گران‌قیمت‌ترین هواپیمای نظامی ساخته‌شده را در اختیار دارد. هزینه کل برنامه B-2 تا سال ۱۹۹۷ برای ساخت ۲۱ فروند، به رقمی معادل ۴۴.۷۵ میلیارد دلار رسید که این رقم، هزینه متوسط هر فروند بمب‌افکن را حدود ۲ میلیارد دلار برآورد می‌کند. اگرچه هزینه ساخت واقعی هر هواپیما حدود ۷۳۷ میلیون دلار بود، اما هزینه‌های تحقیق و توسعه و پشتیبانی، قیمت کل برنامه را به این سطح بی‌سابقه رساند. از مجموع ۲۱ فروند تولید شده، در حال حاضر ۱۹ فروند از آن‌ها فعال هستند و هدف اصلی طراحی آن‌ها، عبور از پدافندهای متراکم دوران شوروی با سلاح‌های هسته‌ای یا متعارف بود. قرار است این ناوگان در سال ۲۰۳۲ با ورود B-21 Raider بازنشسته شود.

۲. VC-25B ایرفورس وان؛ کاخ سفید پرنده

برخلاف سایر جت‌های گران‌قیمت که جنگنده یا بمب‌افکن هستند، دومین هواپیمای نظامی پرهزینه، هواپیمای ترابری رئیس‌جمهور آمریکا است. نیروی هوایی آمریکا در سال ۲۰۱۸ قراردادی ۳.۹ میلیارد دلاری را برای تبدیل دو فروند بوئینگ ۷۴۷-۸ به نسل جدید ایرفورس وان امضا کرد. با در نظر گرفتن افزایش هزینه‌ها و تورم، بهای مؤثر هر فروند به ۲ تا ۲.۵ میلیارد دلار رسیده است.

هر فروند VC-25B فراتر از یک هواپیمای حمل‌ونقل، درواقع یک پناهگاه فرماندهی سخت‌شده با قابلیت‌های حیاتی است که در مواقع اضطراری مورد استفاده قرار می‌گیرد. امکانات کلیدی این هواپیما شامل موارد زیر است:

• محافظت در برابر پالس الکترومغناطیسی (EMP)
• ارتباطات امن جهانی
• قابلیت سوخت‌گیری هوایی
• سامانه‌های دفاعی پیشرفته
• امکانات پزشکی کامل
• فضای کاری مجهز برای رئیس‌جمهور و کارکنان

تحویل این هواپیماها برای جایگزینی VC-25Aهای قدیمی، به اواخر دهه ۲۰۲۰ (بین سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹) موکول شده است.

۳. نورثروپ گرومن B-21 رایدر؛ بمب‌افکن نسل ششم

B-21 تنها هواپیمای این فهرست است که هنوز در مرحله توسعه قرار دارد، اما همین حالا نیز در لیست گران‌قیمت‌ترین‌ها جای گرفته است. نیروی هوایی آمریکا هزینه متوسط خرید هر فروند از این بمب‌افکن را در سال ۲۰۲۲ حدود ۶۹۲ میلیون دلار تعیین کرد، اما تخمین‌های واقعی قیمت آن را ۷۵۰ تا ۸۰۰ میلیون دلار برای هر فروند می‌دانند. با وجود قیمت واحد ارزان‌تر نسبت به B-2، هزینه کل برنامه برای تولید حداقل ۱۰۰ تا ۱۴۵ فروند، رقم قابل‌توجهی خواهد بود.

B-21 مدعی لقب اولین بمب‌افکن نسل ششم جهان است که ویژگی‌های زیر را ارائه می‌دهد:

• رادارگریزی پیشرفته
• معماری باز سیستم‌ها
• توانایی حمل سلاح‌های هسته‌ای و متعارف

اولین پرواز این هواپیما در سال ۲۰۲۳ انجام شد و قرار است به‌تدریج جایگزین B-1B و B-2 شده و ستون فقرات بازدارندگی هسته‌ای آمریکا تا دهه ۲۰۵۰ باشد.

۴. لاکهید مارتین F-22 رپتور

با احتساب هزینه‌های تحقیق و توسعه و زیرساخت، هزینه تولید هر فروند F-22 به حدود ۳۵۰ تا ۳۶۰ میلیون دلار می‌رسد. هزینه کل برنامه برای ۱۹۵ فروند ساخته شده، برابر با ۶۷.۳ میلیارد دلار است. مأموریت اصلی و حیاتی F-22، برتری هوایی کامل است و از ویژگی‌های منحصربه‌فردی چون رادارگریزی، سوپر کروز، کنترل رانش و فیوژن پیشرفته حسگرها بهره می‌برد.

نیروی هوایی آمریکا در حال حاضر حدود ۱۸۰ فروند F-22 در اختیار دارد. قرار است این جنگنده در دهه ۲۰۳۰ بازنشسته شده و جای خود را به جنگنده نسل ششم F-47 (برنامه NGAD) بدهد که اولین پرواز آن برای سال ۲۰۲۸ برنامه‌ریزی شده است.

۵. لاکهید مارتین F-35 لایتنینگ II؛ گران‌ترین برنامه تسلیحاتی تاریخ

اگرچه قیمت هر فروند F-35 آن را گران‌ترین هواپیمای نظامی دنیا نمی‌کند، اما این برنامه با برآورد هزینه چرخه عمر ۱.۷ تریلیون دلار تا سال ۲۰۷۰، عنوان گران‌ترین برنامه تسلیحاتی تاریخ بشر را به خود اختصاص داده است. این هزینه شامل توسعه، خرید، عملیات و نگهداری بلندمدت است که هزینه برنامه برای هر هواپیما را به بیش از ۴۰۰ میلیون دلار می‌رساند.

هزینه ساخت هر فروند F-35، بسته به مدل، بین ۸۰ تا ۱۲۰ میلیون دلار است. بخش اصلی هزینه‌ها مربوط به موارد زیر است:

• نرم‌افزارهای پیشرفته
• پوشش‌های رادارگریز
• شبکه لجستیک جهانی
• زیرساخت نگهداری و مدرن‌سازی مداوم

تاکنون بیش از ۱۰۰۰ فروند از این جنگنده به سه نیروی نظامی و بیش از ۲۰ کشور تحویل شده است. F-35 ستون فقرات قدرت هوایی غرب محسوب می‌شود و ترکیبی از رادارگریزی، فیوژن حسگرها و توان حمله شبکه‌ای را ارائه می‌دهد.