داوطلبی در ایران؛ از طرح سفیران سلامت تا هشدار کاهش رتبه جهانی نیکوکاری

ریشه‌های داوطلبی در ایران: از سفیران سلامت تا توان عملیاتی

تاریخچه فعالیت‌های سازمان‌یافته داوطلبانه در کشور ما با اجرای طرح «سفیران سلامت» در سال ۱۳۷۱ آغاز شد. این طرح، نشان داد که جامعه خود بزرگ‌ترین ظرفیت امداد و حمایت است. تجربه‌های متعدد در مواجهه با بحران‌های طبیعی نیز این حقیقت را ثابت کرده است که در لحظات نخست حادثه، این مردم هستند که نقش اصلی را ایفا می‌کنند؛ نقشی که تنها در صورت آموزش‌دیدگی و سازمان‌یافتگی مؤثر خواهد بود.

طی سال‌های اخیر، هزاران نفر با انگیزه‌ای والا برای کمک‌رسانی به مردم وارد چرخه داوطلبی شده‌اند. این افراد پس از گذراندن آموزش‌های استاندارد، امروز در قالب نیروهای عمومی و تخصصی، به بخشی جدی و تفکیک‌ناپذیر از توان عملیاتی کشور تبدیل شده‌اند. حضور این نیروها، فراتر از یک همراهی نمادین، بخشی اساسی از تاب‌آوری اجتماعی ما را شکل می‌دهد.

جایگاه جهانی و هشدار کاهش رتبه نیکوکاری

مرور آمار جهانی داوطلبی، عظمت این حرکت انسانی را آشکار می‌کند. پیش از دوران پاندمی کرونا، بیش از یک میلیارد نفر به‌طور مستمر در فعالیت‌های داوطلبانه مشارکت داشتند و در طول پاندمی نیز نقش داوطلبان به‌عنوان ستون پاسخ‌گویی به بحران‌ها بیش از پیش نمایان شد.

در سطح جهانی، کشورهایی نظیر اندونزی، لیبریا، کنیا، استرالیا و سنگاپور به‌عنوان الگوهای موفق مشارکت داوطلبانه شناخته می‌شوند. با این حال، در کنار این الگوها، واقعیتی تلخ در مورد وضعیت داخلی وجود دارد:

• رتبه ایران در شاخص جهانی نیکوکاری طی سال‌های اخیر کاهش یافته است.
• این افت، صرفاً یک آمار نیست؛ بلکه آژیری است برای یادآوری اینکه فرهنگ داوطلبی نیازمند توجه، زیرساخت و حمایت مستمر است.

تجربه موفق داخلی: طرح «هر خانه یک پایگاه سلامت»

یکی از موفق‌ترین تجربه‌های داخلی در این زمینه، طرح «هر خانه یک پایگاه سلامت» است. هدف این طرح ساده اما حیاتی است: آموزش یک نفر در هر خانه تا بتواند در لحظات طلایی حادثه، جان فردی را نجات دهد. ارزش این طرح زمانی آشکار می‌شود که بدانیم بسیاری از مرگ‌ها و آسیب‌ها در همان دقایق اولیه قابل پیشگیری هستند و داوطلب آموزش‌دیده، می‌تواند عامل نجات باشد.

داوطلبی، نیاز فردای سرزمین

روز جهانی داوطلب تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه یادآوری این حقیقت است که یک جامعه با همراهی داوطلبانش نفس می‌کشد. داوطلبی، تجلی عشق به انسان است؛ همان نیرویی که بی‌هیاهو اما عمیق، در کنار اورژانس و سیستم‌های امدادی، ستون مقاومت اجتماعی را تشکیل می‌دهد. توسعه فرهنگ داوطلبی، نه یک انتخاب، بلکه نیاز فردای این سرزمین است.