خبر کامل
معاون دانشگاه فردوسی: دانشگاه‌ها برای حل ابرچالش‌های جامعه ساختار دوگانه نیاز دارند
رسالت جهانی دانشگاه‌ها: از آموزش صرف تا فناوری مسئله‌محور
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد، رسالت امروز دانشگاه‌ها را فراتر از آموزش صرف دانست و بر لزوم حرکت به سوی حل مسائل واقعی جامعه و صنعت تاکید کرد. او دانشگاه را نهادی با نگاه جامع و جهانی به دغدغه‌های بشر خواند که باید با تولید مقالات معتبر، اختراعات و محصولات فناورانه، نقش خود را در پیشبرد جامعه ایفا کند. علم یک فرایند پویا و اجتماعی است و در کشورهای پیشرفته، صنعت و اقتصاد به شدت وابسته به پژوهش دانشگاهی است.
علم، ساختاری غیرمتمرکز و خوداصلاح‌گر
علم ساختاری غیرمتمرکز دارد و به‌صورت دستوری مدیریت نمی‌شود. آزادی در پژوهش باعث شده است که علم، مسیر درست خود را پیدا کند و به جایگاهی مهم در زندگی بشر برسد. ارزش هر تحقیق به میزان اثرگذاری آن بر زندگی مردم وابسته است و به همین دلیل سرمایه‌گذاری‌ها نیز بر همین اساس انجام می‌شود. علم با وجود خطاها، خوداصلاح‌گر است و از همین طریق اعتبار کسب می‌کند.
سیر تحولات دانشگاه‌های کشور در دهه‌های اخیر
در گذشته دانشگاه‌های نسل اول صرفاً آموزشی بودند و مسئولیتشان تربیت کارشناس بود. از دهه ۷۰ پژوهش در دانشگاه‌ها جدی‌تر شد و این روند با گسترش تحصیلات تکمیلی و نقش پررنگ معاونت‌های پژوهشی در دهه ۸۰ شدت گرفت. امروز دانشگاه‌های کشور از مرحله صرفاً آموزشی عبور کرده و به سطحی رسیده‌اند که تولیدات پژوهشی فاخر و قابل دفاع در سطح جهانی ارائه می‌کنند.
گذار به پژوهش مسئله‌محور و شکل‌گیری اکوسیستم فناوری
حرکت به‌سمت حل مسائل واقعی جامعه مرحله‌ای فراتر از تولید صرفِ مقاله است. برای نزدیک شدن به این هدف، ساختار دانشگاه‌ها دستخوش تغییراتی شد:
- معاونت‌های پژوهشی به «پژوهش و فناوری» تغییر یافتند.
- دفاتر ارتباط با صنعت و جامعه برای شناسایی مشکلات واقعی ایجاد شدند.
- این روند در دهه ۹۰ با شکل‌گیری و نقش پررنگ‌تر پارک‌های علم و فناوری کامل‌تر شد.
دانشگاه امروز تنها محل آموزش نیست؛ بلکه در کنار پارک‌ها، مراکز نوآوری و مراکز رشد، یک اکوسیستم کامل علمی و فناورانه تشکیل داده است.
هدف این است که شرکت‌های زایشی از دل دانشگاه شکل بگیرند، در مراکز رشد توسعه پیدا کنند، به شرکت‌های دانش‌بنیان تبدیل شوند که بتوانند مسائل واقعی جامعه را حل کنند و واحدهای تحقیق و توسعه آن‌ها همچنان در دانشگاه فعال بماند.
اهمیت پژوهشکده‌ها در حل مسائل چندوجهی
مسائل واقعی معمولاً چندوجهی‌اند و به یک رشته محدود نمی‌شوند. به‌عنوان مثال، ناترازی در صنعت برق صرفاً مسئله‌ای فنی نیست و ابعاد اقتصادی، مدیریتی و اجتماعی نیز دارد. ساختار سنتی دانشگاه با گروه‌های جداگانه نمی‌تواند به‌تنهایی چنین مسائل پیچیده‌ای را حل کند.
اینجاست که نقش پژوهشکده‌ها اهمیت پیدا می‌کند؛ جایی که متخصصان رشته‌های مختلف در کنار هم قرار می‌گیرند. در دانشگاه فردوسی مشهد اکنون بیش از ۱۰ پژوهشکده فعال است. برای نمونه، پژوهشکده آب و محیط‌زیست با حضور متخصصان حوزه‌های مهندسی، محیط زیست، کشاورزی، اقلیم و مباحث اجتماعی، امکان تحلیل جامع مسئله آب را فراهم می‌کند.
رشد چشمگیر ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت
ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت در مقایسه با ۴۰ تا ۵۰ سال گذشته به شکل چشمگیری بهتر شده است. یکی از عوامل اصلی این تغییر، تربیت تعداد زیادی کارشناس و کارشناس ارشد در دانشگاه‌ها است که وارد صنایع و دستگاه‌های دولتی شده‌اند و همین امر به شکل‌گیری یک زبان مشترک میان دانشگاه و صنعت کمک کرده است. امروز بسیاری از مدیران و کارشناسان صنایع، خود تربیت‌شده دانشگاه‌ها هستند و این موضوع تعامل و همکاری را بسیار آسان‌تر و موثرتر کرده است.
نقش پارک‌های علم و فناوری در تعادل عرضه و تقاضای تحقیق
اگر به پژوهش از منظر اقتصادی نگاه کنیم، دانشگاه‌ها در جایگاه عرضه‌کننده تحقیق قرار می‌گیرند و صنعت، سازمان‌ها و نهادها متقاضی پژوهش هستند. ماموریت پارک‌های علم و فناوری، پژوهشکده‌ها و قطب‌های علمی این است که این دو بخش را به هم نزدیک کنند.
فعال بودن پارک علم و فناوری در داخل دانشگاه و حضور شرکت‌ها با واحدهای تحقیق و توسعه در آن، باعث می‌شود مسائل واقعی و نیازهای توسعه‌ای به دانشگاه منتقل شود و تیم‌های دانشجویی و اعضای هیئت علمی روی همین مسائل کار کنند. بسیاری از پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و پروژه‌های فناورانه از دل همین نیازهای واقعی شکل می‌گیرند.
ساختارهای نوین برای حل ابرچالش‌های استانی
تشکیل کارگروه‌های تخصصی مسئله‌محور
در یک سال گذشته، تلاش شده است تا دانشگاه برای مسئله‌محور شدن و ورود واقعی به حل مسائل جامعه تغییرات لازم را اعمال کند. بر همین اساس، از بیش از ۸۰۰ عضو هیئت علمی خواسته شد محورهای تخصصی پژوهشی خود را اعلام کنند و این محورها به‌صورت کارگروه‌های مسئله‌محور سازمان‌دهی شدند. در این کارگروه‌ها، اساتید رشته‌های مختلف کنار هم قرار می‌گیرند تا مسائل واقعی جامعه را به موضوعات قابل‌پژوهش تبدیل کنند، زیرا بسیاری از چالش‌های کشور نیازمند شبکه‌ای از تخصص‌هاست. پژوهشکده نفت و گاز دانشگاه، نمونه این رویکرد است که چند پروژه بزرگ نفتی را با همکاری محققان داخلی و بین‌المللی به سرانجام رسانده است.
اتاق مشترک دانشگاه و استانداری
اتاق مشترکی میان دانشگاه و استانداری ایجاد شده است تا از توان علمی دانشگاه در حل چالش‌های استان استفاده شود. مسائل مهمی مانند انرژی، آب، حاشیه‌نشینی، اشتغال، فرونشست زمین و بحران‌های محیط‌زیستی، همگی نیازمند رویکردی جامع‌نگر هستند.
دانشگاه فردوسی مشهد اکنون در بسیاری از این حوزه‌ها درگیر فعالیت‌های جدی است:
- حوزه برق: پایان‌نامه‌ها عمدتاً مرتبط با مسائل واقعی شبکه توزیع استان هستند.
- حوزه آب و محیط زیست: پروژه‌های مهمی درباره کم‌آبی و فرونشست زمین در حال انجام است.
- کشاورزی و صنایع غذایی: همکاری‌های گسترده‌ای با صنایع استان برقرار شده است.
به این ترتیب، دانشگاه نقش فعالی در مواجهه با ابرچالش‌های استان و کشور دارد.
ساختار دوگانه و ارتقای مبتنی بر تأثیر اجتماعی
دانشگاه به دو ساختار موازی نیاز دارد: ساختار سنتی گروه‌های آموزشی برای تربیت نیروی متخصص و ساختار مسئله‌محور برای حل مسائل جامعه و اجرای پروژه‌های کاربردی. این دو بخش در ارتباط کامل با یکدیگرند، زیرا پژوهش می‌تواند آموزش را ارتقا دهد.
دانشگاه در مرحله «گذار» به سمت پژوهش کاملاً مسئله‌محور است؛ مرحله‌ای که نیازمند تغییر فرهنگی، تجربه و مشوق‌های مناسب است. نظام ارتقای اعضای هیئت علمی نیز اکنون بر تأثیرگذاری اجتماعی تاکید دارد و بدون سابقه حل مسئله، همکاری با صنعت یا طرح‌های اثرگذار، ارتقا ممکن نیست.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
