کرمانشاه؛ بهشت باستان‌شناسی ایران و غیاب موزه بزرگ پارینه سنگی

ظرفیت‌های بی‌نظیر باستان‌شناسی در کرمانشاه

به اذعان باستان‌شناسان، تاکنون حدود ۷۰۰ محوطه، غار و پناهگاه مربوط به دوره پارینه سنگی در کرمانشاه کشف شده که این آمار، بالاترین میزان در میان استان‌های کشور محسوب می‌شود. این محوطه‌ها شامل قدیمی‌ترین آثار دوره پارینه سنگی ایران با قدمت حدود یک میلیون سال است که در محوطه باستانی «سنگ معدن» در جنوب شهر کرمانشاه کشف شده است.

ردپای انسان نئاندرتال در پناهگاه‌های کرمانشاه

شواهد زیادی از زندگی انسان‌های نئاندرتال، که در دوره پارینه سنگی میانی می‌زیسته‌اند، در این استان به دست آمده است. باستان‌شناسان تخمین می‌زنند حدود ۲۰۰ محوطه پارینه سنگی میانی در کرمانشاه وجود دارد که آثار نئاندرتال‌ها در آن‌ها کشف شده است.

• در دهه‌های اخیر، در مجموع چهار مورد بقایای انسان نئاندرتال در محوطه‌های پارینه سنگی میانی سراسر کشور کشف شده که سه مورد از آن‌ها متعلق به استان کرمانشاه است.
• این بقایا شامل یک دندان کودک شش ساله در پناهگاه «باوه یوان»، یک دندان از «غار وزمه» و بقایایی از انسان نئاندرتال در «غار بیستون» بوده است.
• «غار کناخرس» نیز با ارتفاع ۱۹۰۰ متر از سطح دریا، مرتفع‌ترین غار محل زندگی نئاندرتال‌ها در ایران است که شواهد قابل توجهی از زندگی آن‌ها در آن کشف شده است.

نیاز مبرم به موزه بزرگ پارینه سنگی

با وجود دستاوردهای مهمی نظیر دست‌افزارهای سنگی و بقایای انسان نئاندرتال، مردم کرمانشاه تاکنون امکان آشنایی کامل با این بخش از تاریخ خود را نداشته‌اند. اگرچه در گذشته یک موزه کوچک پارینه سنگی در بنای تاریخی تکیه بیگلربیگی راه‌اندازی شده، اما این موزه تنها بخش کوچکی از داشته‌های استان را به نمایش گذاشته و نتوانسته است کشفیات و زندگی انسان‌های نئاندرتال را به درستی به تصویر بکشد.

متأسفانه، خلاء یک موزه بزرگ پارینه سنگی در استانی که داعیه‌دار قطب کاوش‌های پارینه سنگی ایران است، به وضوح احساس می‌شود. مردم این استان هنوز دو دندان انسان نئاندرتالی که در غارهای باوه یوان و وزمه کشف شدند و شهرت جهانی یافتند را ندیده‌اند و باید در موزه‌های دیگر کشور به دنبال مشاهده آن‌ها باشند.

راهکار میراث فرهنگی: ادغام در موزه منطقه‌ای

در پاسخ به این نیاز اساسی، مدیر گروه موزه‌ها و اموال منقول میراث فرهنگی استان اعلام کرد که با توجه به در دست ساخت بودن موزه منطقه‌ای کرمانشاه، مقرر شده است بخش قابل توجهی از این موزه به نمایش دستاوردها و کاوش‌های دوره پارینه سنگی اختصاص یابد.

طبق برنامه‌ریزی‌ها، قرار است علاوه بر نمایش کاوش‌ها و کشفیات مربوط به زندگی نئاندرتال‌ها، نحوه زندگی آن‌ها نیز برای آشنایی عموم مردم در قالب ماکت یا مولاژ به تصویر کشیده شود.

چالش‌های ایجاد موزه مستقل

اگرچه مسئولان میراث فرهنگی استان تمایل به ایجاد یک موزه کاملاً مجزا برای دستاوردهای پارینه سنگی دارند، اما این امر به دلیل نیاز به اعتبارات بالا و تأمین زمین، اجرایی شدن آن را دشوار ساخته است.

لازم به ذکر است که در حال حاضر، موزه پارینه سنگی تکیه بیگلربیگی همچنان فعال بوده و بخشی از کشفیات باستان‌شناسی این دوره را برای عموم به نمایش گذاشته است.