بحران آب و ضرورت نوآوری در مکانیزاسیون کشاورزی ایران: افزایش ۲ تا ۳ برابری عملکرد

ضرورت نوآوری در ماشین‌آلات کشاورزی برای مقابله با کم‌آبی

عبدالحمید لیاقت، رئیس دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی دانشگاه تهران، با اشاره به کاهش شدید منابع آب، تأکید کرد که طراحی و اجرای راهکارهای نوین و متناسب با شرایط فعلی کشور حیاتی است. وی روش‌های سنتی را در مواجهه با این چالش ناکارآمد دانست و به مشاهدات میدانی و نتایج تحقیقات خود اشاره کرد:

• کاهش مصرف آب با نشاکارها: استفاده از ماشین‌های نشاکار می‌تواند تا حد زیادی مصرف آب را کاهش دهد، اما متأسفانه بسیاری از کشاورزان همچنان دسترسی به این تجهیزات ندارند.
• افزایش عملکرد با آبیاری محدود: نتایج تحقیقات در اراضی گندم و جو نشان داد که با تنها یک یا دو نوبت آبیاری نوین، عملکرد محصولات تا دو تا سه برابر افزایش یافته است. این امر حتی در زمین‌هایی که قبلاً آبیاری کافی داشتند و اکنون با کاهش منابع آب مواجه‌اند، امکان‌پذیر است.

چالش‌های فنی خاک و نیاز به تجهیزات تخصصی

لیاقت همچنین به مشکلات فنی مرتبط با نوع خاک‌های ایران اشاره کرد. وی یادآور شد که خاک‌های سفت و سنگین معمولاً کلوخه‌ای می‌شوند و این امر نیازمند تجهیزات کشاورزی است که در آبیاری سطحی به پخش یکنواخت آب در کل مزرعه کمک کند.

وی افزود: ایجاد غلتک‌ها و تجهیزات مناسب برای یکنواخت کردن نفوذ آب و کاهش تجمع بقایای گیاهی در روش کشاورزی حفاظتی، می‌تواند اثرگذاری آبیاری را به شکل چشمگیری افزایش داده و عملکرد محصولات را بهبود بخشد.

اهمیت حمایت از کشاورزی دقیق

رئیس دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی بر لزوم تدوین برنامه‌های حمایتی و تشویقی تأکید کرد. وی معتقد است کشاورزانی که به سمت کشاورزی دقیق، استفاده بهینه از کود و کاهش آلایندگی محیط زیست حرکت می‌کنند، باید مورد حمایت و تشویق قرار گیرند تا مسیر توسعه پایدار در بخش کشاورزی هموار شود.

تأکید بر برنامه جامع توسعه پایدار مکانیزاسیون

دکتر سعید مینایی، استاد دانشگاه تربیت مدرس، در این نشست بر اهمیت برنامه‌ریزی بلندمدت در حوزه مکانیزاسیون کشاورزی تأکید کرد و ایران را فاقد یک برنامه جامع دانست. وی با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو در این زمینه، تدوین چنین برنامه‌ای را حیاتی خواند:

برخی کشورها مانند کره و ژاپن بیش از ۶۰ تا ۷۰ سال پیش برنامه جامعی را برای توسعه و مکانیزاسیون کشاورزی آغاز کردند. کشورهایی مثل هند و بنگلادش نیز بعدها این مسیر را طی کردند. ما نیز هیچ راه گریزی از تدوین یک برنامه جامع توسعه پایدار در این حوزه نداریم.

مینایی اظهار داشت که اگرچه در دهه‌های گذشته اقدامات محدودی در توسعه مکانیزاسیون انجام شده، اما تاکنون برنامه توسعه جامعی وجود نداشته است. وی پیشنهاد کرد که این برنامه باید به صورت موازی با سایر اقدامات، مانند ارتقای کیفیت ماشین‌های کشاورزی، پیش برده شود.

محتوای برنامه توسعه پایدار

به گفته این استاد دانشگاه، برنامه جامع توسعه پایدار نباید صرفاً ایده‌آلیستی باشد و باید قابلیت اجرا در شرایط واقعی کشور را داشته باشد. این برنامه باید تمامی ابعاد و ذینفعان را در نظر بگیرد:

• الگوی کشت منطقه‌ای
• معضل آب و محیط زیست
• مشکلات اقتصادی کشاورزان
• چالش‌های تولیدکنندگان و واردکنندگان ماشین‌آلات
• مسائل مربوط به صادرکنندگان محصولات کشاورزی

وی در پایان تأکید کرد که در کنار تدوین نقشه راه، بهبود کیفیت ماشین‌های کشاورزی نیز باید به عنوان یک اولویت همزمان پیگیری شود تا بهره‌وری و توسعه صنعتی به طور همزمان ارتقا یابد.